In de serie 'grondleggers van de meteorologie' deze keer: Robert FitzRoy. Hij was niet alleen kapitein van de HMS Beagle, gouverneur van Nieuw-Zeeland en vriend van Darwin en Beaufort, maar ook de oprichter van het Britse weerinstituut en het brein achter de eerste publieke weersverwachting ter wereld. Lees snel verder over zijn bewogen leven.
Robert FitzRoy werd geboren in de zomer van 1805. Zijn voorouders waren ooit koning van Engeland, Schotland en Ierland. Het leger en de marine waren belangrijk voor de familie FitzRoy, en dus werd Robert op 12-jarige leeftijd naar de marineschool gestuurd. Op 13-jarige leeftijd trad hij toe tot de Britse marine en toen hij slechts 14 was vertrok hij op een zeilreis naar Zuid-Amerika.
Een portret van Robert FitzRoy. Bron Royal Naval College, Publiek domein.
De Beagle
Een paar jaar later, in 1828 (Robert was 23) kwam Robert bij de HMS Beagle uit. Dit is het schip waarop Charles Darwin rond de wereld reisde in de tijd dat hij zijn evolutietheorie ontwikkelde. Dit schip heeft echter een langere geschiedenis dan alleen de reis met Charles Darwin. In eerdere reizen van de Beagle bracht het schip de zee en zeebodem in kaart langs de Zuid-Amerikaanse kusten. Toen de gezagvoerder van het schip, Pringle Stokes, in 1828 zelfmoord pleegde, kreeg Robert het bevel over het schip.
Een exacte replica van de HMS Beagle. Bron: Wolfgang Fricke (CC BY 3.0).
Charles Darwin
In 1831 werd Robert opnieuw tot gezagvoerder benoemd op de volgende missie van de Beagle. Het schip zou deze keer de wereld rondvaren. Robert was zich echter goed bewust van de gevaren van deze tocht: als gezagvoerder lag stress en eenzaamheid op de loer, en dit had bij Stokes al tot zelfmoord geleidt. Hij vroeg zijn vriend Francis Beaufort (die wij kennen van onze windschaal) voor hem een mannelijke reisgenoot te zoeken met dezelfde wetenschappelijke interesses. Beaufort droeg ene Charles Darwin aan, en Darwin werd tot natuuronderzoeker van het schip benoemd. In 1836, vijf jaar later, had het schip de hele wereld rondgevaren en kwam deze missie ook ten einde. Met Darwin kon hij het over het algemeen goed vinden. Als diepgelovige zou Robert zich later echter flink verzetten tegen de evolutietheorie die Darwin uiteindelijk zou ontwikkelen.
Tussen 1843 en 1845 gaf Robert FitzRoy leiding aan Nieuw-Zeeland, toen een Britse kolonie. Daar was hij vanwege Maori-vriendelijke politiek onpopulair bij de kolonisten. De kolonisten zorgden er uiteindelijk voor dat Robert moest aftreden als gouverneur van Nieuw-Zeeland.
Interesse in het weer
In 1854 werd hij benoemd tot hoofd van een nieuwe wetenschappelijke afdeling. Deze afdeling moest weergegevens op zee gaan verzamelen. De afdeling kreeg de maan “The Met Office”, dit is vandaag nog steeds hét Britse weerinstituut. Robert regelde bijvoorbeeld dat kapiteins barometers (luchtdrukmeters) kregen, en dat zij die gegevens weer terugsturen. Ook ontwierp hij een barometer die in elke haven geplaatst werd. Hierdoor konden zeelieden voor vertrek een schatting maken wat voor weer ze konden krijgen.
Openbare barometers, geplaatst onder leiding van Robert FitzRoy, zijn nog steeds te vinden in Britse vissersdorpjes. Deze foto is gemaakt op de Orkney-eilanden. Bron: Michael Maggs (CC BY-SA 4.0).
The great storm of 1859
De Met Office bestond nog amper 5 jaar, of de zwaarste storm van de hele 19e eeuw trof Groot-Brittannië. Volgens schattingen kostte deze storm aan ruim 800 mensen het leven, en 133 schepen zijn gezonken. Voor de Met Office was dit een vliegende start, iedereen zag nu het belang van verwachtingen en weerwaarschuwingen in. Hij bedacht de eerste weersverwachting, door vijftien weerstations te bouwen en via net uitgevonden telegraaflijnen kon informatie hem snel bereiken. In 1861 verscheen de eerste officiële weersverwachting ter wereld in de krant “The Times”. Ook stormglazen, een uitvinding van Robert, werden uitgedeeld aan kleine vissersdorpjes rond heel Groot-Brittannië.
De eerste dagelijkse weersverwachtingen zoals ze verschenen in The Times op 1 augustus 1861.
Tragisch einde
Op 59-jarige leeftijd eisten financiële zorgen, problemen bij het Met Office en een verslechterde fysieke en mentale gezondheid hun tol. In 1865 pleegde Robert FitzRoy zelfmoord. Door de weersverwachtingen werd hij door vissers en zeelui gezien als een held. In de meteorologie heeft hij belangrijke stappen gezet richting de weersverwachting we vandaag de dag allemaal gebruiken.
Lees ook over andere grondleggers van de meteorologie, zoals:
- Aristoteles en de Grieken
- Howard, naamgever der wolken
- Wie was Buys Ballot?
- Gustav Hellmann: de man achter het koudegetal
- Snowflake Bentley
- Cruquius, pionier van de meteorologie
