De vorige grote El Niño ging gepaard met een reeks hitte-records. Dit jaar lijkt er een super El Niño aan te komen. Wetenschappers vrezen dat de bijna recordwarme aprilmaand qua zeewatertemperatuur duidt op nog meer recordwarmte, in de zee én in de lucht.
Volgens de Copernicus Klimaatdienst werden in april 2026 de op één na hoogste zeewateroppervlaktetemperaturen ooit gemeten in het oceaangebied tussen 60°N en 60°Z met een gemiddelde temperatuur van 21,0 graden. De warmste zeewater ooit gemeten in april was in 2024 tijdens de vorige El Niño.
Wereldwijd was april 2026 ook de op twee na warmste aprilmaand ooit gemeten, met een gemiddelde temperatuur van 1,43 graden boven het pre-industriële niveau – gevaarlijk dicht bij de drempel van 1,5 graden die in 2015 in het kader van het Klimaatakkoord van Parijs werd vastgesteld. De warmste aprilmaand sinds begin van de metingen was in 2024 en de op één na warmste in 2025. Hier gaat het om wereldwijd de gemiddelde luchttemperatuur.
Wereldwijde gemiddelde temperatuurafwijking van de oppervlakteluchttemperatuur ten opzichte van de pre-industriële referentieperiode 1850-1900 voor elke april van 1979 tot 2026 (Gegevensbron: ERA5, credit: C3S/ECMWF)
Deze bevindingen versterken de groeiende bezorgdheid dat er mogelijk opnieuw wereldwijd een periode van extreme hitte aanbreekt, waarbij de ongewoon warme oceanen de klimaatextremen blijven aanwakkeren.
Een inzichtelijke indicator
De temperatuur van het zeeoppervlak is één van de duidelijkste indicatoren voor hoeveel overtollige warmte onze planeet absorbeert. Volgens het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) hebben de oceanen wereldwijd sinds 1970 meer dan 90% van de overtollige warmte, die door de uitstoot van broeikasgassen werd veroorzaakt, opgenomen.
Gemiddelde zeewateroppervlaktemperatuur van de wereldoceanen tussen 60 graden noord en 60 graden zuid. Het warmste gemiddelde aprilmaand was in 2024 (oranje), gevolgd door dit jaar (donkerrood). Andere extreem warme jaren zijn 2023 (geel) en 2025 (rood). Alle andere jaren tussen 1979 en 2022 worden weergegeven met grijze lijnen. Het dagelijkse klimaatgemiddelde wordt weergegeven met een gestippelde grijze lijn. Gegevensbron: ERA5. Credit: C3S/ECMWF.
Warmere oceanen hebben veel gevolgen. Zelfs een paar tienden van een graad maakt een groot verschil. Bij te hoge watertemperaturen pakken tropische cyclonen veel steviger uit. Ook weerpatronen worden verstoord en extreem weer als onweersbuien en stormen zijn erger.
Verder worden mariene ecosystemen door te warme oceanen beschadigd. Denk hier bijvoorbeeld aan de koraalriffen die verbleken in een té warme zee. Een andere belangrijke eigenschap van warm water is dat het uitzet. Dit versnelt weer zeespiegelstijging. De temperatuur van het zeewater speelt dus een sleutelrol in een veranderend klimaat.
Super El Niño op komst?!
El Niño (Spaans voor 'de jongen') vormt deel van het klimaatverschijnsel ENSO en wordt veroorzaakt door ongewoon hoge zeewateroppervlaktetemperaturen in de Stille Oceaan. Het zorgt er doorgaans voor dat de wereldwijde temperaturen stijgen en beïnvloedt wereldwijd weerpatronen, met droogte in sommige regio's en overstromingen in andere tot gevolg.
Onderzoekers definiëren over het algemeen een "super El Niño" als een El Niño waarbij de temperatuur van de equatoriale Stille Oceaan minstens 2 graden boven het gemiddelde stijgt.
Wetenschappers houden de mogelijke komst van een potentieel verwoestende "super El Niño" later dit jaar nauwlettend in de gaten, want momenteel duidt de verwachting op een temperatuurstijging van 3 graden boven het gemiddelde. Zou dat het geval zijn, komen de zeewatertemperatuur van 2026 boven het recordhoge gemiddelde van 2024.
Meer records dit jaar?
De laatste grote El Niño in 2024 droeg bij aan een reeks wereldwijde hitterecords, waaronder het warmste jaar ooit sinds begin van de metingen, gevolgd door het tweede warmste jaar. Met een super El Niño op komst, zouden dit jaar en vooral volgend jaar opnieuw recordwarm kunnen zijn.
Wetenschappers verwachten dat een nieuwe (super) El Niño, bovenop de opwarming van het klimaat, nog extremer weer zou kunnen veroorzaken. In april werden delen van het Arabische schiereiland, Iran en Afghanistan al getroffen door zware overstromingen, terwijl de droogte in zuidelijk Afrika verergerde. Ondertussen was er ook extreem weer met overstromingen in het zuiden van Zuid-Afrika.
Zware regenval vorige week in de Tuinroute in Zuid-Afrika leidde tot overstromingen en aardverschuivingen (bron: Chine Nouvelle/SIPA)
In Europa kende afgelopen april twee heel verschillende gezichten. In Zuidwest-Europa was het veel warmer dan gemiddeld, met in Spanje een recordwarme aprilmaand, terwijl Oost-Europa koeler was dan normaal. Daardoor kwam de maand als geheel in Europa uit als de 10de warmste aprilmaand sinds begin van de metingen, maar dit cijfer verdoezelt deze sterke regionale verschillen.
Een recent rapport van Copernicus toonde aan dat minstens 95% van Europa in 2025 bovengemiddelde temperaturen ervaarde. De nieuwste bevindingen dragen bij aan het groeiende bewijs dat wijst op een versnellende klimaatcrisis op het hele continent.
