Het klimaat op aarde verandert en dat heeft niet alleen gevolgen op het land, maar ook in de zeeën en oceanen. Tegelijkertijd spelen juist die oceanen, die ruim 70 procent van het aardoppervlak bedekken, een hele belangrijke rol in het afremmen van de wereldwijde opwarming. In deze blog lees je meer over de complexe wisselwerking tussen klimaatverandering en oceanen.
Klimaatbuffer
Oceanen spelen een sleutelrol in het dempen van klimaatveranderingen op aarde, omdat ze enorme hoeveelheden overtollige energie uit de atmosfeer kunnen opnemen. Water heeft namelijk een veel grotere warmtecapaciteit dan lucht: er is veel energie nodig om water een beetje te laten opwarmen. Daardoor fungeert de oceaan als een warmtebuffer voor de aarde. Meer dan 90% van de extra warmte die door broeikasgassen wordt vastgehouden, komt in de oceaan terecht in plaats van in de atmosfeer of op het land. Zonder de oceanen zou het land dus nog een stuk sneller opwarmen.
Om een idee te krijgen van de hoeveelheden: in 2025 namen de oceanen wereldwijd maar liefst 23,000,000,000,000,000,000,000 Joules aan energie op. Deze hoeveelheid kan worden vergeleken met de energie die vrijkomt bij ongeveer 350 miljoen atoombommen! Niet eerder was de warmteopname in een kalenderjaar zo groot.
Naast warmte, nemen oceanen ook CO2 op uit de atmosfeer. Ongeveer een kwart van alle door de mens uitgestoten CO2 is in zeeën en oceanen beland. Zoals we weten is CO2 een belangrijk broeikasgas, en door deze opname wordt dus het opwarmende effect ervan getemperd. De oceanen kunnen echter niet oneindig veel koolstofdioxide opnemen, doordat uiteindelijk steeds meer verzadiging optreedt. Ook is de oplosbaarheid lager in warmer water, waardoor de opname lastiger gaat.
Warm zeewater
Door alle extra energie die ze hebben opgenomen, warmen de oceanen steeds verder op. In 2025 was de gemiddelde zeewatertemperatuur wereldwijd het op twee na hoogst sinds het begin van de meetreeks. De oceanen waren gemiddeld een halve graad warmer dan normaal. Dat lijkt misschien weinig, maar op wereldschaal is zo'n afwijking aanzienlijk. Het land warmt overigens wel sneller op door het eerder beschreven verschil in warmtecapaciteit.
Alleen in 2023 en 2024 was het water gemiddeld nog iets warmer, wat te verklaren is doordat er toen sprake was van een El Niño in de Stille Oceaan. Tijdens de El Niño-fase ligt de gemiddelde mondiale zeewatertemperatuur over het algemeen wat hoger dan tijdens een La Niña, waar we nu (en vorig jaar) mee te maken hebben. Maar ondanks die verkoelende invloed bleven de oceanen vorig jaar dus alsnog zeer warm. Onderstaande kaart laat de afwijkingen van de zeewatertemperatuur van eergisteren zien.
De afwijking van de zeewatertemperaturen op aarde op dit moment, ten opzichte van het langjarig gemiddelde. De oranje en rode kleuren overheersen duidelijk. (Bron: ClimateReanalyser)
De hoge watertemperaturen hebben verschillende negatieve effecten op de oceanen. Een bekend voorbeeld is het verbleken en afsterven van koraalriffen. Ook kunnen giftige algen vaker tot bloei komen. De opname van CO2 leidt verder tot het verzuren van het zeewater, wat nadelig is voor bijvoorbeeld schelpdieren.
Ook het weer wordt beïnvloed door de warmere oceanen. Er verdampt namelijk meer water en zo kunnen buien intenser worden. Verder kunnen orkanen krachtiger worden, aangezien zij warm zeewater als voedingsbron gebruiken.
Zeespiegelstijging
Volgens metingen begon de zeespiegel in het begin van de 20e eeuw te stijgen. Door de opwarming van de aarde stijgt de zeespiegel al tientallen jaren in een versneld tempo, en dit komt door twee verschillende processen. Ten eerste zorgt het smelten van ijskappen en gletsjers (in vooral Groenland en Antarctica) ervoor dat water vanaf het land in de zee terecht komt. Tegelijkertijd zet het opgewarmde zeewater uit, wat ook bijdraagt aan een hogere zeespiegel. Tegenwoordig wordt het grootste deel van de zeespiegelstijging veroorzaakt door het smelten van ijskappen en gletsjers.
Regelmatig breken grote stukken ijs af van de ijskap op Antarctica. Dit draagt allemaal bij aan de zeespiegelstijging. (Bron: Natural History Museum UK)
De afgelopen eeuw is de zeespiegel met zo'n 20 centimeter gestegen. Dit zet de komende decennia naar verwachting door: er zou tot 2100 zelfs nog een meter bij kunnen komen. Dat vormt serieuze uitdagingen voor kustgebieden, zoals een groter risico op overstromingen, kusterosie en zoutindringing in landbouwgrond en zoetwaterbronnen.
