Actueel

In dit vierde deel van de serie over de extremen van Europa hebben we het over de meest stormachtige en meest windstille plek van Europa. Ook kijken we naar de plek met de grootste en kleinste verschillen tussen zomer en winter. Het belooft wederom een reis van de ene naar de andere uithoek van Europa te worden.

Deel 1: Op zoek naar Europa's koudste en warmste plekken

Deel 2: Op zoek naar Europa's natste en droogste plekken

Deel 3: Op zoek naar Europa’s zonnigste en somberste plekken

Van het meest windstil naar het meest stormachtig

Hieronder vind je de kaart van de gemiddelde jaarlijkse windsnelheid. We zien duidelijk dat het in de kuststreek het meeste waait. Ook gebergtes, zoals de Pyreneeën op de Frans-Spaanse grens, hebben gemiddeld meer wind. In het brede Europese laagland, van Frankrijk via Polen naar Rusland, vinden we ook meer wind, terwijl Zuid- en Zuidoost-Europa veel minder wind heeft. Opvallend genoeg zijn er ook windluwe plaatsen in Scandinavië te vinden.

De meest stormachtige plek: Öræfajökull (IJsland)

Voor het eerst zien we ook IJsland voorbij komen in de meest extreme plaatsen van Europa. De combinatie van bergen en de omliggende oceaan zorgt voor veel wind. Öræfajökull is een vulkaan langs de IJslandse zuidkust. Aan de voet van deze vulkaan loopt de IJslandse ringweg. Als je ooit een rondje om IJsland hebt gemaakt, is de kans groot dat je hier langs bent gekomen. Op de vulkaan ligt ook de bergtop Hvannadalshnjúkur, met 2110 meter hoogte het hoogste punt van IJsland. De top is bovendien ook met landijs bedekt, het gebied met ijs strekt zich helemaal noordwaarts over de Vatnajökull uit (de één na grootste ijsmassa van Europa). In verschillende richtingen vertrekken gletsjers als rivieren van ijs op hun reis bergafwaarts.

Onderstaande windgegevens komen van de Worldclim database. Deze database zou de windsnelheden iets kunnen overschatten, maar het blijft erg aannemelijk dat de Öræfajökull de winderigste plek van Europa is.

Klimaat Öræfajökull
Klimaatzone: EF-klimaat of ijsklimaat.
Gemiddelde jaarlijkse wind: 69,5 km/u.
Stormachtigste maand: december, 97,3 km/u.
Meest kalme maand: juni, 43,1 km/u.

Foto gemaakt door Steinninn (CC BY 4.0). Open kaart.

De meest windstille plek: Bassano del Grappa

Rond gebergtes zijn de contrasten groot, op bergtoppen staat juist vaak een veel hardere wind, terwijl de voet van de berg redelijk beschut is tegen veel wind. Voor de meest windstille plaats moeten we naar Bassano del Grappa, een stad aan de voet van de Italiaanse Alpen. Daar stroomt de rivier de Brenta richting zee. De stad heeft een rijke geschiedenis, maar de bergen liggen ook op een steenworp afstand. In de lente kan je zo van de winterse bergen de lente in de vallei opzoeken.

Klimaat Bassano del Grappa
Klimaatzone: Cfa-klimaat, een vochtig subtropisch klimaat.
Gemiddelde jaarlijkse wind: 2,9 km/u.
Meest winderige maand: maart, 3,6 km/u.
Meest kalme maand: augustus, 2,4 km/u.

Hier zie je goed de abrupte overgang van de vlakte naar de Dolomieten. Bron: wikimedia. (CC BY-SA 3.0). Open kaart.

De grootste en kleinste verschillen tussen de seizoenen

Van zomerdag naar winternacht kan de temperatuur flink verschillen. Onderstaande kaart laat het verschil zien tussen de gemiddelde zomerdag en winternacht. Je ziet erg duidelijk het verschil tussen de gematigde zeeklimaten (doorgaans minder dan 25 graden verschil) en de landklimaten (meer dan 25 graden verschil). Ook de invloed van bergen wordt duidelijk. Als je beschut bent door een gebergte, dan kan de lucht langer blijven hangen en zo ’s zomers verder opwarmen en ’s winters verder afkoelen. Dit is goed te zien in Zweden, Lapland en de Povlakte (Noord-Italië).

De kleinste verschil tussen zomer en winter: Rockall Island (onbewoond)

Rockall Island is een kleine rotspunt in de noordelijke Atlantische Oceaan. Het is het hoogste punt van een vulkanisch onderzees plateau, en steekt 22 meter boven de zeespiegel uit. Het klimaat op het eiland is extreem oceanisch, met weinig tot geen koude extremen in de winter en warmte extremen in de zomer. De schotse Hebriden liggen op 380 kilometer afstand, Ierland ligt op 430 kilometer afstand, de Faeröer-eilanden op 590 kilometer en IJsland ligt op 700 kilometer afstand. Het eiland is onderwerp van een grensconflict tussen al deze landen, waarbij de inzet vooral de rijke visgronden zijn. In 1955 heeft het Verenigd Koninkrijk het eiland geannexeerd. In 2014 werd een record gevestigd met een verblijf van 45 dagen op dit eiland, maar verder is het eiland onbewoond.

Klimaat Rockall
Klimaatzone: Cfb-klimaat, een gematigd zeeklimaat.
Jaarlijkse temperatuurvariatie: 7,5 graden.
Gemiddelde temperatuur winternacht: 6,4 graden (februari).
Gemiddelde temperatuur zomerdag: 13,9 graden (augustus).

Foto gemaakt door de Irish Defense Forces (CC BY 2.0). Open kaart.

Omdat dit eiland onbewoond is, heb ik ook gekeken naar een bewoond eiland met de kleinste variatie tussen zomerdag en winternacht:

De kleinste verschil tussen zomer en winter: Mykines, Faeröer (bewoond)

Ben jij juist iemand die absoluut niet tegen kou of hitte kan? Dan zit je het best op de Faeröereilanden. Deze eilanden vinden we 600 kilometer naar het noordoosten van Rockall Island. Mykines is het meest westelijke eiland van de Faeröereilanden. Je zou dit eiland het einde van de wereld kunnen noemen. Het eiland heeft nog slechts 13 vaste inwoners. 100 jaar geleden woonden er nog 180 vaste inwoners op dit eiland. Iedere zomer keren families die banden met dit eiland hebben er nog wel naar terug. Het eiland is vanwege hoge golven, mist en harde wind vaak afgesloten van de buitenwereld. De veerboot en helikopter kunnen het eiland regelmatig niet bereiken. Het eiland staat bekend om zijn vogels, maar de kliffen zijn gevaarlijk en hebben al meer dan eens aan een vogelaar het leven gekost. Het eiland heeft ook een Nederlandse link, want in 1667 verging het schip “de Walcheren” voor de kust van het eiland, waarna de eilandbewoners alle brokstukken verzamelden voor eigen gebruik.

Klimaat Mykines
Klimaatzone: Cfc-klimaat, een koel zeeklimaat.
Jaarlijkse temperatuurvariatie: 8,4 graden.
Gemiddelde temperatuur winternacht: 4,1 graden (maart).
Gemiddelde temperatuur zomerdag: 12,5 graden (augustus).

Foto gemaakt door Ekrem Canli (CC BY-SA 4.0). Open kaart.

De grootste variatie tussen zomer en winter: Vittangi, Zweeds Lapland.

Houd jij zowel van scherpe winterkou als van de warme zomerzon? Dan is dit misschien de plaats voor jou! We komen aan bij een regio die ’s winters tot de koudste regio van het Europese vasteland behoort, terwijl het ’s zomers met middernachtzon ook goed meedoet met de warmere continentale gebieden van Europa. Ik heb het over Zweeds Lapland. Het weerstation van Vittangi registreerde in februari 1985 de koudste maand ooit in Scandinavië, met een gemiddelde maandtemperatuur van -27,2 graden. Vittangi ligt bij de Torne rivier, deze rivier vriest ’s winters dicht. Een stukje stroomopwaarts gebruiken ze het ijs uit deze rivier om ’s winters een luxe ijshotel te bouwen. Vittangi ligt verder in een beboste licht heuvelachtig gebied.

Klimaat Vittangi
Klimaatzone: Dfc-klimaat, een koel landklimaat.
Jaarlijkse temperatuurvariatie: 41,2 graden.
Gemiddelde temperatuur winternacht: -21,8 graden (januari).
Gemiddelde temperatuur zomerdag: 19,4 graden (juli).

Dit is de Torne rivier een stuk stoomafwaarts. Foto gemaakt door M. Passinen (CC BY-SA 3.0). Open kaart.