Deze week worden we opnieuw getrakteerd op zonnig en zeer zacht lenteweer. Ook in de statistieken van het weer drukt deze week met twee dagrecords nu al een stempel. Mogelijk wordt het deze week dusdanig veel dagen achtereenvolgend recordwarm, dat een recordlange reeks dagrecords mogelijk is. In deze blog daarom: wat waren de langste reeksen koude- en warmterecords, en wat is eigenlijk het nut van een dagrecord?
Één zwaluw maakt nog geen zomer
Allereerst moeten we het even over de waarde van dagrecords hebben. Enerzijds zijn dagrecords belangrijk omdat dit de extremen van het Nederlandse klimaat zijn, vooral koude dagrecords 's winters en warmte dagrecords 's zomers testen onze samenleving het meest. Functioneert alles nog zoals het moet als het 's nachts -15 of zelfs -20 is? Diezelfde vraag is ook belangrijk al het 's zomers 35 graden is.
Anderzijds zijn dagrecords in het kader van klimaatverandering van minder belang, omdat je bij een dagrecord naar een periode van 24 uur kijkt, terwijl klimaatverandering zich per definitie volstrekt op een tijdschaal van 30 jaar. Net zoals het gezegde dat één zwaluw geen zomer maakt, is één warmtedagrecord nog geen signaal voor klimaatverandering. Andersom betekent dat ook dat één koude dagrecord die klimaatverandering ook nog niet kan ontkrachten. Nuttiger is het om te kijken naar decaderecords (een periode van 10 dagen), maandrecords, seizoensrecords, jaarrecords of nog langere perioden.
Toch kunnen we warmtedagrecords ook als de kanarie in de kolenmijn zien, want de verhouding tussen warmte- en kouderecords zegt wel iets over klimaatverandering. Zo bieden dagrecords toch een mogelijkheid om stil te staan bij de zichtbare en onzichtbare veranderingen die zich voltrekken door klimaatverandering, terwijl de uitzonderlijke temperaturen plaatsvinden. In een stabiel klimaat zou de verhouding tussen warmte- en koudrecords ongeveer 50/50 moeten zijn. Kijken we naar de cijfers, dan zien we echter dat er deze eeuw juist veel meer warmterecords dan kouderecords geweest zijn. Dit is een duidelijk signaal dat ons klimaat opwarmt.
Hierboven zie je alle dagrecords van De Bilt t/m 2025. De records voor de minimum- en maximumtemperatuur zijn bij elkaar opgeteld. Deze eeuw hebben we 354 warmterecords tegenover 33 kouderecords.
Derde decade van februari recordzacht
Waar we in de 1ste en 2de decade van februari (1 t/m 20 februari) nog wel regionaal winterweer hadden, sloeg het weer in de 3de decade om naar uitzonderlijk zacht lenteweer. Op woensdag 25 februari werd het in Eindhoven en Maastricht 19,8 graden. Ook de 26ste en de 27ste werd regionaal nog steeds de 18 graden bereikt. Daarmee was de 3de decade (21 t/m 28 februari) nog nooit zo zacht verlopen.
Hierboven zie je de temperaturen die woensdag 25 februari behaald werden.
Ook het winterweer dat de noordelijke helft eerder in februari had, bracht slechts 4 keer regionaal matige vorst (kouder dan -5,0 graden), terwijl een normale februarimaand ongeveer 5 nachten met ergens in het land matige vorst heeft.
Lees meer in de blog: Februari verliep weer zacht met zelfs echte “lentedagen”
Warmste 2 en 3 maart ooit gemeten
Het afgelopen weekend was het een stuk minder zacht, maar deze week maakt de lente een comeback. Het begon al gisteren, toen het in De Bilt (bij Utrecht) 16,2 graden werd. Nooit eerder werden op 2 maart zo'n hoge temperaturen gemeten. Ook vandaag pakken we flink uit met 16,7 graden in De Bilt, terwijl het voorheen op 3 maart nooit warmer werd dan 15,9 graden (uit 2024). Daarmee zijn we aan een lange reeks uitzonderlijk warme lentedagen bezig. Dat wekt de vraag op: wat waren de langste reeksen recorddagen op KNMI-hoofdstation De Bilt?
Lees meer over het lenteweer in de blog: Prachtige lenteweek op komst!
Langste reeks kouderecords op naam van 1956 en 1938
We kunnen de kouderecords splitsen in records in de maximumtemperatuur (hoogste temperatuur ergens op de dag) en minimumtemperatuur (laagste temperatuur ergens op de dag).
De februari 1956 staat bij winterliefhebbers bekend als een echte klassieke strenge winterperiode. In deze periode waren vooral de nachten zeer koud, op 16 februari vroor het in De Bilt zelfs 21,6 graden. Het leverde een koudegolf op met 15 nachten strenge vorst. Ook was de nachttemperatuur (minimumtemperatuur) 6 nachten op rij recordlaag. De koudegolf van februari 1956 is in enkele opzichten de koudste periode die we in Nederland gehad hebben sinds de officiële metingen in 1901 begonnen.
De winter van 1938-1939 zal bij menig winterliefhebber niet per sé bekend staan als een strenge winter. Toch had deze winter een uitzonderlijk koude periode in december 1938. De hoogste temperatuur op een dag noemen we de maximumtemperatuur. Deze maximumtemperatuur lag 7 dagen achter elkaar recordlaag. Op 20 december 1938 was lag de temperatuur de hele dag zelfs tussen de -11,4 en -14,8 graden! Dat is pas een koude aanloop naar de kerst. De rest van de winter verliep normaal tot zacht, en moest het dus helemaal hebben van deze koudegolf.
De gestippelde lijntjes geven de warmte- en kouderecords aan per dag. Dikgedrukte temperaturen zijn records. Februari 1956 leverde 6 recordkoude nachten op rij op. December 1938 leverde 7 recordlage maximumtemperaturen op rij op.
Voetgangers steken de Rijn over te Rhenen op 20 februari 1956. Fotograaf Herbert Behrens.
Langste reeks warmterecords op naam van 1922, 1976, 2004 en 2007
Terwijl de reeksen kouderecords 6 of 7 dagen aanhielden, staat de recordreeks warmterecords op slechts 4 (maximumtemperatuur) of 5 (minimumtemperatuur) dagen. Als gevolg daarvan worden de records over meerdere jaren gedeeld.De langste reeks warmterecords betreffende de minimumtemperatuur (vaak de nachttemperatuur) staat op naam van 2 t/m 6 februari 2004. Dat is een reeks van 5 warmterecords. Dit was de meest zachte periode in een verder gemiddeld ook zachte winter.
De gestippelde lijntjes geven de warmte- en kouderecords aan per dag. Dikgedrukte temperaturen zijn records. Februari 2004 leverde 5 recordhoge minimumtemperaturen op rij op. Ook de maximumtemperatuur lag 4 dagen recordhoog.
Niet alleen in februari 2004 lag de maximumtemperatuur 4 dagen achter elkaar recordhoog, ook de periodes 13-16 april 2007, 7-10 mei 1976, 21-24 mei 1922 en 23-26 juli 2019 hadden recordwarme reeksen van 4 dagen. Het is echter deze reeks van 4 dagen die we deze week zouden kunnen verbreken.
Een nieuwe langste reeks warmterecords?
Zoals eerder gezegd hebben we de warmterecords (wat betreft middagtemperatuur) voor 2 en 3 maart al binnen. Ook de komende dagen blijft de temperatuur op of boven de oude records. Hierdoor zouden we een reeks van misschien wel 5 recordwarme dagen binnen kunnen slepen. Als dat lukt, dan wordt dit een unieke periode.
Het blijft echter tot het laatste moment spannend, want morgen (4 maart) en vrijdag 6 maart zal het erom spannen of we een dagrecord in De Bilt gaan halen.
- 4 maart is het record 15,0 graden (1939). De verwachtte temperatuur komt rond 15,5 graden uit. Als de bewolking of mist morgenochtend net wat langer blijft hangen, halen we het mogelijk niet.
- 6 maart is het record 17,8 graden (1989). De verwachtte temperatuur komt vrijdag rond 18,0 graden uit. Als het uiteindelijk, bijvoorbeeld door Saharastof in de lucht, net iets minder warm wordt halen we dit record mogelijk niet.
De gestippelde lijntjes geven de warmte- en kouderecords aan per dag. Dikgedrukte temperaturen zijn records. Maart 2026 levert nu al 2 records op. Mogelijk komen daar nog meer warmterecords bij. De verwachtte temperatuur is in lichtrood en -blauw aangegeven.
Eerste decade maart mogelijk recordzacht
Misschien lukt het niet om 5 warmterecords op een rij te behalen. Toch levert al deze warmte mogelijk wel een recordzachte eerste decade van maart op (1 t/m 10 maart). Dat is voor de klimaatstatistieken eigenlijk belangrijker dan alle dagrecords.
Dit zijn de landelijke verwachtte temperaturen. Dergelijke temperaturen zijn normaal voor eind april.
Er blijft een hogedrukgebied boven Midden-Europa liggen, waardoor wij een zuidelijke tot zuidoostelijke stroming behouden. Met deze stroming komt uitzonderlijk zachte lucht onze kant op. Ook in de landen om ons heen liggen de temperaturen tussen de 15 en 20 graden. In Zuidwest-Frankrijk was het een week geleden plaatselijk al bijna 25 graden!
