Het is weer zover, de hondsdagen zijn begonnen. Het is de periode van 20 juli tot en met 20 augustus maar het heeft eigenlijk niks met honden te maken. Waarmee heeft het dan wel te maken? En hoe konden de hondsdagen beginnen met vorst aan de grond? Lees gauw verder!
Bijzonder aan deze hondsdagen is, dat we begonnen zijn met een bijzonder koude julinacht. Voor wie in een tentje sliep, was een goede slaapzak geen overbodige luxe. Zeker als je vannacht op een camping in het oosten of zuiden van het land was! Ook de Vierdaagse, welke 's ochtends héél vroeg begint, zal een koude start gehad hebben.
Vorst aan de grond in Twenthe
Het was afgelopen nacht op de vliegbasis in Twenthe aan de grond -0,1 graad. Vorst aan de grond dus! Op normale waarneemhoogte was het 5,0 graden.
Voor het eerst sinds het begin van de metingen heeft het gevroren in de periode 20 juli – 21 augustus, in de hoogzomer. Deze periode komt bijna precies overeen met de hondsdagen. Daarmee was het de eerste keer grondvorst in de hondsdagen, sinds de metingen aan de grond in 1971 begonnen.
De meeste late nachtvorst was -1,2 graden in Rotterdam op 19 juli 1971. Dat record is nu 2 dagen later geworden. De meeste vroege nachtvorst is -2,2 graden op 22 augustus 1973 in Twenthe.
Check de temperaturen op Buienradar: Temperatuur overzicht
Waardoor kon het zo afkoelen?
Gisteren werd het nog 22,8 graden in Twenthe. Elders in Nederland lag de middagtemperatuur tussen de 19,4 graden aan de Waddenzee en 23,9 in Midden-Limburg. Maar rond zonsopkomst lag de temperatuur in Twenthe op 10 centimeter ineens rond het vriespunt. Hoe kon dat gebeuren? Hieronder gaan we de oorzaken langs:
1. Koude lucht.
Traditioneel komt de koudste lucht uit het noorden. 's Winters komt de koudste lucht uit noordelijke landmassa's, 's zomers komt de koudste lucht vanaf noordelijke wateren. Dit komt doordat het zeewater vertraagd opwarmt. Ook deze keer kwam de koudste lucht uit het hoge noorden. Afgelopen vrijdag lag de lucht die we vannacht hadden nog bij het ijs rond Groenland. Daarna stroomde de lucht helemaal over de zeeën naar Nederland toe.
Ondanks dat de Noordzee nog nooit zó warm is, is de lucht vanaf de Noordzee nog steeds relatief koud. Zonder klimaatverandering, bijvoorbeeld in de vorige eeuw, was de lucht waarschijnlijk in eenzelfde situatie waarschijnlijk nog kouder geweest. Zelfs met de koudst mogelijke aanvoer van lucht, wordt het overdag nog veelal 20 tot 22 graden. Temperaturen van 16 tot 19 graden, zoals we die vroeger 's zomers met deze aanvoer hadden, komen tegenwoordig amper meer voor.
De lucht kwam direct vanaf Groenland naar Nederland toe. Bron: NOAA.
2. Heldere lucht.
Bij een lange tocht over zee wordt de lucht wel steeds vochtiger, en daardoor was het de afgelopen dagen af en toe bewolkt. Deze wolken werken als een warm deken en kunnen de nachtelijke afkoeling flink beperken. Gisteren verdween de bewolking gedurende de dag steeds meer, en bij het vallen van de avond was het op veel plaatsen helder. De warme deken was dus zeker afwezig, en het afkoeling kon beginnen!
Deze foto is afgelopen nacht gemaakt door Bert van der Velden in de Hoeksche waard, Zuid-Beijerland (bij Tiengemeten). Het was een hele heldere nacht met veel sterren en de Melkweg was goed te fotograferen op deze relatief donkere plek in zuid holland.
3. Weinig wind.
Een derde ingrediënt voor een zeer koude nacht was het gebrek aan wind. Overdag warmt het aardoppervlak op, en de warmte van de grond warmt de luchtlaag daarboven op. Die luchtlaag geeft de warmte weer door aan de laag daarboven, enzovoorts enzovoorts. Zo gaat het soms wel 1000 meter door de hoogte in. Afkoeling gaat precies hetzelfde, het aardoppervlak koelt af, en dat koelt de luchtlagen daarboven af.
Wind kan dan de hogere luchtlagen die nog niet afgekoeld zijn mengen met de afgekoelde luchtlagen aan de grond. Als het windstil is kan de temperatuur dicht bij de grond als een baksteen zakken.
Doordat afkoeling en opwarming altijd bij het aardoppervlak begint, vinden we hier de meest extreme temperatuurverschillen. Zo is de temperatuur op 10 centimeter hoogte vandaag weer bijna 25 graden gestegen naar 24,8 graden!
Check de weergrafieken op Buienradar.nl: Weergrafieken Twenthe
4. Ligging weerstation.
Twenthe is met uitstek het weerstation waar we 's zomers de koudste nachten vinden. Laten we een
Het weerstation Twenthe is gelegen op Twenthe airport, direct naast de landingsbaan. Op deze manier levert het weerstation ook direct informatie aan de luchtverkeersleiding over bijvoorbeeld mistbanken op de landingsbaan. Het ligt aan de voet van een stuwwal, op een hoogte van 33 meter boven NAP. Rondom het weerstation zien we bebossing afgewisseld door akkers en weilanden. Door de vele bomenrijen kan de wind nog wat verder afgeremd worden in de omgeving van het weerstation. Minder wind is koudere nachten, zo lazen we hierboven.
Het weerstation ligt op zandgrond. Zandgrond is vaak wat droger, en drogere lucht kan sneller afkoelen. Zo kan het in de Sahara 's nachts ook verrassend koud zijn. In Nederland merken we hier ook wat verschillen tussen de kleigronden in het rivierengebied en de zandgronden in Zuid- en Oost-Nederland. Twenthe heeft een zandgrond en kan daardoor 's nachts nog net iets sneller afkoelen.
5. Droge omstandigheden
Vannacht werd het misschien nog net iets kouder door de recente droogte. Dit kan de droge zandgronden nóg wat droger maken.
Dit kan misschien verklaren waarom we in het lijstje van alle grondvorsten sinds 1971 ook grondvorst in juli 2015 en 2019 terugvinden. Op 2 juli 2015 was het nog 36,1 graden in Twenthe (neushoogte), terwijl het slechts één week later alweer twee nachten achter elkaar vorst aan de grond was (9 en 10 juli werd het -0,9 en -1,3 graden). Mogelijk heeft de hittegolf de bodem nog iets verder uitgedroogd. Daarnaast zien we vaker dat een zuidelijke stroming met hete lucht uit het verre zuiden om kan slaan naar een noordelijke stroming met koude lucht uit het verre noorden.
In 2019, het tweede voorbeeld, hadden het oosten ook te maken met droogte. Dat was toen alweer het tweede jaar op rij. Toen werd het op 4 juli -1,6 aan de grond en op 10 juli 2019 nogmaals met -0,7 graden. Hoe warm werd het twee weken later? Op Twenthe 40,2 graden, terwijl Gilze-Rijen het nationale hitterecord vestigde: 40,7 graden. Zo zie je dat hitte en grondvorst verrassend vaak in dezelfde zomers voorkomen.
Lees meer over de droogte deze zomer: Blog - droogte in het land
Koude start Vierdaagse van Nijmegen. Hier zie je de start om 04.15 uur, traditioneel gaan de lopers de Betuwe in via de Waalbrug. Fotograaf: Ronald Verwijs.
Lees meer over het weer tijdens de Vierdaagse: Wat wordt het weer tijdens de Nijmeegse Vierdaagse?
Oorsprong hondsdagen
Sinds afgelopen maandag bevinden we ons in de hondsdagen. De naam hondsdagen is gerelateerd aan het sterrenbeeld Grote Hond (oftewel, Canis Major). De helderste ster in onze nachtelijke hemel, namelijk Sirius maakt deel van dit sterrenbeeld. Als deze ster samen met de zon opkomt, start de Hondsdagen. Daarom heet het dan ook de hondsdagen.
Nu pas start de warmste periode van de zomer
Klimatologisch gezien zijn de Hondsdagen in Nederland de warmste periode van het jaar en dus is de kans op hitte tijdens de Hondsdagen in Nederland het grootst. Alle hitte die we dus nu al gehad hebben was bijzonder vroeg. Eind mei, eind juni en begin juli was het (zeer) warm. We tellen nu al drie hittegolven, twee regionale hittegolven, en één officiële landelijke hittegolf. Wie weet wat de hondsdagen nog brengen!
Normale waarden temperatuur – langjarig gemiddelde 1991-2020. Bron: KNMI
De komende dagen verwachten we nog geen hitte, maar het is zaterdag wel duidelijk warmer. Lees het weerbericht voor meer informatie.
