De temperatuur is deze zomer in heel Europa flink gestegen, waardoor miljoenen mensen moeten ontsnappen van de hittegolven. Maar achter deze zonnige, hete dagen, ontvouwt zich een snelgroeiende crisis.
Frankrijk stevent af op de slechtste maïsoogst in 50 jaar, Roemenië heeft meer dan één miljoen hectare aan gewassen verloren, rivieren over heel Europa staan zo laag dat scheepvaartroutes verstoord zijn en de energieproductie onder druk staat. Volgens een nieuwe studie is de hoofdoorzaak niet simpelweg een tekort aan regen.
Tijdens de winter is er vrij veel regen gevallen: in januari en februari kwamen vooral in West-Europa overstromingen voor vanwege extreme regenval, maar toen kwam de lente met weinig neerslag en recordhoge temperaturen. Dit leidde tot wijdverspreide verdroging van de vegetatie, vooral in het westen van Europa. Ook in Nederland is het neerslagtekort flink opgelopen.
Het neerslagtekort van Nederland. Het KNMI gebruikt het neerslagtekort om droogte te monitoren. De zwarte lijn is het tekort van dit jaar, dat momenteel op 242 mm staat. Dat is net meer dan het landelijke gemiddelde van 5% droogste jaren. Bron: KNMI
In Oost-Europa is de droogte al veel langer aan de gang. Door de geringe regenval zijn de waterstanden in rivieren zoals de Donau tot recordlage niveaus gedaald. Dit vormt een bedreiging voor de scheepvaart, de water- en voedselvoorziening en de energieproductie.
Extreem lage waterstanden in de grote rivieren vanwege de droogte in Europa (foto: Joyce Derksen, Doornenburg)
Daarnaast was het afgelopen maanden extreem warm. April was de op twee na warmste aprilmaanden wereldwijd, met in Spanje zelfs een recordwarme aprilmaand, sinds begin van de metingen. Toen kwam de maand mei: de op één na warmste maand ooit gemeten wereldwijd, zowel op land als op zee. Juni 2026 ging de boeken in als warmste juni in West-Europa, en de op één na warmste wereldwijd sinds begin van de metingen. Deze extreme warmte heeft grote gevolgen voor de vocht in de grond en dus wat betreft de droogte.
Door de opwarming van de atmosfeer wordt er meer vocht aan het land onttrokken. Hoe warmer het wordt, hoe kwetsbaarder het aardoppervlak. West-Europa had te maken met extreme hittegolven, waardoor de kans op bosbranden en watertekorten alleen maar toeneemt.
Onderzoek naar oorzaak
Uit recent onderzoek blijkt dat klimaatverandering droogte in Europa verergert. Tijdens dit onderzoek analyseerden wetenschappers uit twaalf Europese landen neerslagpatronen, bodemvochtigheid en "potentiële evapotranspiratie" – een maatstaf voor de maximale hoeveelheid water die van het land zou verdampen en planten zou transpireren als er een onbeperkte watervoorraad beschikbaar zou zijn – om te bepalen welke rol klimaatverandering speelt in de droogte van dit jaar in West-Europa.
Ze concludeerden dat, hoewel de langtermijn neerslagpatronen over het continent variëren, het de extreme hitte is die gewone droge periodes in een ernstige droogte verandert.
Bodemvochtigheid in een opwarmende wereld
Door de extreme hitte verdwijnt de bodemvochtigheid tegen een alarmerend tempo. Uit de bovenvermelde studie landbouwdroogte in West-Europa nu vijf keer zo waarschijnlijk is als gevolg van klimaatverandering. In Oost-Europa, waar de droogte al zes maanden aanhoudt, is de kans op bodemdroogte zelfs elf keer zo groot.
Bodemdroogte (foto: Nely van Frankenhuyzen, Beusichem)
Ook uit deze studie blijkt dat klimaatverandering niet de voornaamste oorzaak is van een gebrek aan de regen zelf. Door klimaatverandering komen de voorheen zeldzame (extreme) hittegolven nu veel vaker voor (in West-Europa is de kans zelfs zo'n 80 keer groter dan in een wereld zonder klimaatverandering). Daardoor wordt de 'dorst' van de atmosfeer drastisch verandert.
Dezelfde hoeveelheid lage regenval die vroeger een milde, beheersbare droogteperiode zou hebben veroorzaakt, slaat nu om in ernstige droogte - omdat de extra warmte het vocht veel sneller uit de grond onttrekt dan voorheen.
De gevolgen
Eén van de gevolgen van zo'n droge periode is de stijging in voedselprijzen. Vooral graanproducten worden snel duurder bij droogte in Europa. Maar dat is een gevolg die op langere termijn zichtbaar wordt.
Iets wat we vrijwel gelijk merken, is hoe snel er een natuurbrand kan ontstaan. En erger nog, hoe deze branden tijdens extreme warmte en droogte, uit de hand kunnen lopen, zoals nu in Frankrijk en Spanje.
