Dit jaar startte met veel weernieuws in Europa: een sneeuwweek in Nederland, diepvrieskou in Scandinavië, stormen en recordhoeveelheid neerslag in Ierland, weeralarm voor ijzel in Nederland en Duitsland en uiteraard de stormdepressies die het Iberisch Schiereiland blijven teisteren. Bij al deze weerextremen hoort een bepaald weerfenomeen...
Boven Scandinavië ligt al langere tijd een hogedrukgebied. Rond dit lagedrukgebied wordt koude, arctische lucht getransporteerd. Rond dit hogedrukgebied wordt depressie op depressie richting het Iberische Schiereiland geduwd. Soms wijken deze depressies uit richting de Britse Eilanden en andere keren gaat het om wat grotere lagedrukgebieden, die het weer van de Britse Eilanden tot de noordkust van Afrika bepalen, zoals vandaag.
Deze lagedrukgebieden worden door een rivier van wind op hogere hoogte aangestuurd, namelijk de straalstroom.
Wat is de straalstroom?!
De straalstroom is een band van wind op een hoogte van zo'n 10 tot 12 kilometer. In de straalstroom waait het vaak hard met snelheden tussen de 100 en 250 km/uur. Soms waait het extreem hard met snelheden tot wel 400 km/uur! Deze rivier van wind komt ongeveer rond de 50e breedtegraad voor en dankzij de draaiing van de aarde, is de beweging van de straalstroom altijd van west naar oost.
De straalstroom gedraagt zich eigenlijk hetzelfde als een rivier. Soms is het een vrij rechte band, maar in de loop van de tijd kan zo'n band gaan meanderen, net als een rivier (die vrij kan bewegen). Dan gaat de straalstroom dus kronkelen.
Een schets van het kronkelen van de straalstroom. Let op: dit is geen actuele situatie.
De straalstroom tekent eigenlijk de grens tussen warme lucht van het gebied rondom de evenaar en koude lucht van de arctische gebieden. Deze "windrivier" is te vinden op zowel het noordelijke als het zuidelijke halfrond. En dat zie we nu ook bij de weersituatie boven Europa sinds het begin van 2026.
Het effect op het weer
De straalstroom bepaalt eigenlijk waar de hoge- en lagedrukgebieden komen te liggen en hoe ze verschuiven. Ook zorgt de straalstroom (en het kronkelen daarvan) voor het ontstaan en sterker worden van lagedrukgebieden. Daarentegen kan de straalstroom ook een omgekeerd effect hebben en ervoor zorgen dat lagedrukgebieden uitdoven.
Vooral in de winter, wanneer het verschil in temperatuur tussen de polen en tropen groter is en de straalstroom ook vaak krachtiger is, zorgt de straalstroom er met enige regelmaat voor dat continu lagedrukgebieden naar Nederland worden gestuurd. Dit komt doordat lagedrukgebieden meebewegen met de wind van de straalstroom. Je kunt het een beetje zien als de snelweg voor lagedrukgebieden. Dit verklaart ook waarom het vooral in de herfst en winter relatief vaak kan stormen, terwijl een storm in de zomer vrij zeldzaam is. Afhankelijk van waar de hoge- en lagedrukgebieden komen te liggen als gevolg van de straalstroom, kan zowel opvallend zachte of juist erg koude lucht onze kant op gevoerd worden. Maar dit jaar is de positie van de straalstroom net wat anders...
Aanhoudend zuidelijker
De sterke straalstroom ligt al enkele weken vrij zuidelijk. Dit blijft het weerpatroon in een groot deel van Europa domineren. Deze situatie heeft herhaaldelijk lagedrukgebieden in noordoostelijke richting naar de Britse Eilanden gedreven, wat heeft bijgedragen aan een opvallend natte januari daar. Rond deze lage drukgebieden ontstonden er regelmatig ook kleinere, intensievere depressies die dan richting de Middellandse Zee worden gestuurd. Deze brachten weer noodweer naar Portugal, Spanje en Marokko.
Deze afbeelding laat de wind op hogere hoogte zien (op 250 hPa-hoogte, ongeveer zo'n 34.000 voet/ruim 10 km). Het rood-/geelachtige golf gaat pal over het Iberische Schiereiland. Dit is waar de straalstroom zich momenteel bevindt (bron: netweather)
Waarom nu zo'n krachtige straalstroom?
De voornaamste oorzaak van deze krachtige straalstroom is het grote temperatuurverschil over de Atlantische Oceaan. Dat is echter niet de enige. Een andere belangrijke factor is het blokkerende hogedrukgebied boven Noordoost-Europa, dat de straalstroom helpt om in een zuidelijke richting te blijven. Het resultaat is een aaneenschakeling van lagedrukgebieden die frequent regen, harde wind en soms winterse gevaren met zich meebrengen.
Volle meren in Portugal begin februari (Lisette Reitsma, Barragem do Arade)
Nog meer last van lagedrukgebieden?!
Deze week zet het patroon zich voort. Momenteel heeft Portugal, Spanje en Marokko te maken met een krachtige storing rond stormdepressie Leonardo. Dit zorgt vooral vandaag voor zware regenval in Portugal, Zuid- en Oost-Spanje, Noord-Marokko en West-Algerije. In sommige gebieden kan in totaal van gisteren tot vandaag 500 tot 600 mm regen vallen, een buitengewone hoeveelheid voor begin februari. Omdat het gaat om langdurige regen, is de kans dat rivieren buiten hun oevers treden groot.
Scholen zijn dicht en er zijn reiswaarschuwingen afgegeven. Dit komt slechts een week nadat de dodelijke storm Kristin met verwoestende wind en zware regen grote schade aanrichtte op het Iberisch Schiereiland.
Vanaf morgen houdt stormdepressie Leonardo zijn grip op dit gebied met in het weekend opnieuw een volgende storing die deel uitmaakt van een secondaire lagedrukgebied rond Leonardo. Ook dan kan er veel neerslag vallen met zelfs kans op winterse neerslag in hogere gebieden.
Voor de neerslagverwachting van de komende 7 dagen, klik hier.
