Denk je aan stormen of orkanen, dan denk je misschien al snel aan de Verenigde Staten of het Caribisch gebied. Iets minder mensen zullen denken aan Oost-Azië, maar Australië en Libië zullen niet vaak naar voren komen. Toch zijn dit de landen die de afgelopen week een respectievelijk een orkaan en storm te verduren kregen.
Een medicane komt aan land in Libië
Deze ontstond doordat koude lucht over het relatief warme zeewater stroomde. Op 5 kilometer hoogte koelde het af tot -25 graden, terwijl het zeewater voor de Libische kust ongeveer 18 graden is. De lucht die over de Middellandse Zee uitstroomde had dus temperatuurverschil in hoogte van ongeveer 43 graden.
Door dit temperatuurverschil ontstonden hevige buien, die uiteindelijk samenklonterden tot een kleine maar venijnige storm: een medicane. Een medicane heeft zowel eigenschappen van een tropische storm (warme kern, symmetrisch) als van een polar low (ontstaat mede door koude bovenluchten). Deze medicane kreeg de naam Samuel.
Het medicane-seizoen
Het bijzondere aan Samuel is de timing. De meeste medicanes komen voor van september tot en met januari. Samuel is echter ontstaan in maart, dat is bijzonder, maar niet uniek.
Samuel bewoog vrij snel, waardoor het noodweer kort duurde. Daarbij trok het ook over een dunbevolkt deel van Libië. Regionaal kan de woestijn overstroomd zijn, maar uit dit deel van Libië zijn tot dusver weinig nieuwsberichten gekomen over schade. Mogelijk komt dit ook doordat er een burgeroorlog in het land heerst. In tegenstelling tot medicane Daniël, die in 2023 voor 10.000 doden zorgde door een combinatie van omstandigheden, valt het bij Samuel mogelijk wel mee.
Lees meer over Daniël in deze blog: Daniël trekt over Middellandse Zee
Toen Samuel aan land kwam in Libië klaarde het in het oog net even op. De medicane was hier kort op zijn hoogtepunt.
Narelle: een cycloon down under
Het verhaal begint anderhalve week geleden, de 9de maart, toen het op de tropische Salomoneilanden stevig regende. Een portie tropische regenbuien trokken van oost naar west over het eiland. Toen de zon in de zee onderging, staken de silhouetten van de buien duidelijk af tegen de kleurrijke horizon. Deze intense regenbuien waren onderweg van oost naar west, en kwamen daarbij boven steeds warmer zeewater te liggen.
Dit warmere zeewater was als krachtvoeding voor deze buien. In Australië is de zomer nu net ten einde. Gedurende hele zomer is het zeewater opgewarmd, zodoende dat het nu op zijn warmst is. De noordzijde van Australië ligt het dichtste bij de evenaar, daar is het zeewater zo’n 30 graden. De buien namen in kracht toe, en begonnen daardoor rond elkaar te draaien. Op 16 maart keken Australische meteorologen vanaf hun kantoor naar de weerkaart, en besloten deze groeiende storm de naam “Narelle” te geven. Cycloon Narelle is geboren!
Orkaan, cycloon of tyfoon, het gaat allemaal om hetzelfde type storm. Afhankelijk van de regio wordt er een andere naam aan gegeven.
Narelle komt aan land in Australië
De afgelopen week ging het snel, de cycloon kreeg een herkenbaar oog. Media waarschuwden voor de komst van deze cycloon in Australië, en niet voor niets, want de zeer zware cycloon zorgde al meteen voor zware overstromingen. Er viel 500 millimeter regen (in Nederland valt jaarlijks 850 mm). Wind was er ook, windstoten tot 220 km/u kwamen voor. De regio was dunbevolkt, dus bij slechts 3000 huishoudens viel de stroom uit.
Cycloon Narelle, met een herkenbaar oog. Later de 20ste kwam de cycloon aan land in het noordoosten van Australië.
Een categorie 5 of categorie 4?
Het Australische weerbureau kopte met “kust Australië getroffen door categorie 5 cycloon”. Kijk je vervolgens naar andere weerkaarten, dan zie je slechts een categorie 4 cycloon. Een vreemd verschil! Dit verschil komt doordat de Australische weerdienst haar eigen orkaanschaal volgt. Vaak wordt de Saffir-Simpson-schaal gebruikt, die een categorie 1 t/m 5 toekent aan tropische cyclonen. Het kan verwarrend zijn dat de Australiërs ook een eigen schaal gebruiken van categorie 1 t/m 5. Een categorie 5 in Australië wordt internationaal dus vaak als een categorie 4 gezien.
Narelle kwam in een relatief dunbevolkt gebied aan land, maar wel als categorie 4. Dan is te verwachten: gemiddelde wind 210-249 km/u, windstoten zijn nog veel hoger. De stormvloed kan 4 tot 5,5 meter bedragen.
Lees meer over de categorieën in deze blog: Hoe ontstaan orkanen: de Saffir-Simpson-schaal
Bijzonder vaak landfall?
Door een samenspel tussen de vorm van Australië en de koers van Narelle, kan deze cycloon nog in een bijzonder rijtje terecht komen. De cycloon kan namelijk meerdere keren aan land komen (een “landfall”). Sinds 1970 waren er slechts 3 andere cyclonen die drie keer aan land kwamen. Narelle kan drie keer, of misschien zelfs vier keer aan land komen.
De cycloon Narelle maakt sowieso minstens twee keer een landfall, dat is al zeker. In het noordoosten kwam het gisteren als categorie 4 aan land. Als een cycloon even over land heen trekt, neemt het vaak even in kracht af. Zodoende is het nu een categorie 1 cycloon. Inmiddels ligt de storm weer boven een warme zee, de golf van Carpentaria. Deze tropische zee is aan drie zijden omsloten door de noordkust van Australië. Narelle kan hier misschien weer iets in kracht toenemen.
Na de volgende landfall zal de cycloon weer in kracht afnemen, en tijdelijk degraderen naar een tropische storm. Maar het is slechts een kwestie van tijd voordat de storm opnieuw boven warm zeewater komt, en weer in kracht toe gaat nemen. De kracht van deze storm jojoot heen en weer. Maar, het is niet de kracht, maar de lange route en hoeveelheid landfalls die Narelle bijzonder maken.
Cycloon Narelle maakt een rondje rond Australië lijkt het. Na het noordoosten, noorden en noordwesten, kan de storm volgende week het westen van Australië aandoen. De (mogelijke) landfalls zijn genummerd weergegeven. Alle lijnen geven de verschillende weerberekeningen aan. De koers van de storm wordt na een paar dagen onzeker.
