Stel dat je familie op een ander continent heb. Je wilt elkaar toch soms zien. Vliegen is dan soms onvermijdelijk en vergroot uiteindelijk je impact op klimaatverandering. Maar, wat als het mogelijk zou zijn om je klimaatimpact te halveren? In deze blog: hoe zouden we binnen dagen de klimaatimpact van luchtvaart flink kunnen verkleinen?
Dit is het opwarmende effect per vervoertype, omgerekend naar gram CO2 per persoon. Een binnenlandse vlucht heeft met grote afstand de meeste klimaatimpact. Internationale vluchten op korte en lange afstand volgen op plek 4 en 5. Van alle soorten openbaar vervoer draagt vliegen dus met afstand het meest bij aan de opwarming van de aarde. Kunnen we dit opwarmende effect verminderen? Bron: Ourworldindata.org
Vliegtuigstrepen
Dit heeft alles te maken met vliegtuigstrepen. En nee, er is absoluut geen bewijs voor de complottheorie dat grote bedrijven of de overheid weer, klimaat of mensen proberen te manipuleren met chemische materialen. Enkele landen, o.a. woestijnstaten, doen onderzoek naar hoe ze neerslagvorming kunnen beïnvloeden, maar grootschalig resultaat van deze beïnvloeding is niet bewezen. Vliegtuigstrepen ontstaan wanneer een doodnormale lijnvlucht door vochtige luchtlagen heen vliegt. In de brandstof kerosine zit ook water, en dit water vormt soms ijskristallen op roetdeeltjes als het uit de uitlaat komt. Als je een vliegtuigstreep ziet ontstaan, zoek de vlucht op via Flightradar24 en je zult zien dat het bijna altijd om een gewone lijnvlucht gaat. Jij zou in het vliegtuig kunnen zitten, en geen idee hebben dat je een dikke vette streep door de lucht trekt.
Een vliegtuigstreep, ook wel contrail genoemd, ontstaat doordat bij de verbranding van vliegtuigbrandstof van nature ook waterdamp vrijkomt. Dit condenseert en vormt ijskristallen, welke in een vliegtuigstreep langzaam door de wind uitwaaieren.
Klimaateffect vliegen niet wat je zou denken
Behalve water (H2O) stoot een vliegtuig ook koolstofdioxide uit (CO2). Bij het klimaateffect van vliegen zullen de meesten waarschijnlijk meteen aan CO2 denken. En inderdaad, die CO2-uitstoot heeft een groot klimaateffect. Het zorgt er via het broeikaseffect voor dat onze atmosfeer opwarmt. Het wordt namelijk steeds lastiger om de warmte kwijt te raken aan hogere luchtlagen, waardoor de luchtlaag van onze leefomgeving steeds warmer wordt. Maar... in het klimaateffect van vliegen is CO2 zeker niet de enige factor, er is nog een grote andere onbekende factor.
De complexe invloed van bewolking
Voor die onbekende factor moeten we eerst even kijken naar de bewolking. De bewolking is ook enorm belangrijk in ons klimaat. Het effect van wolken gaat twee kanten uit, en is daarbij vrij complex.
Enerzijds zijn wolken wit, waardoor ze zonlicht terugkaatsen de ruimte in (afkoelend effect).
Anderzijds bestaan ze uit water (H2O), wat ook een broeikasgas is, waardoor ze warmte vasthouden in onze lucht (opwarmend effect).
Het is dus een balans tussen het afkoelend en het opwarmend effect dat bepaald wat het uiteindelijke effect van een wolk is. Bij lage bewolking, zoals stapelwolken of grijze stratuswolken waar soms motregen uit valt, wint het afkoelend effect. Bij hoge wolken, zoals sluierbewolking waar de zon nog net doorheen schijnt, wint het opwarmend effect.
Enorm opwarmend effect
Vliegtuigstrepen zijn een vorm van bewolking die vliegtuigen hoog in de lucht vormen. De wind kan vliegtuigstrepen laten uitwaaien tot hele lagen uitgesmeerde vliegtuigstrepen, terwijl nieuwe vliegtuigen deze laag telkens blijven aanvullen met nieuwe bewolking. De zon schijnt nog wel (waterig) doorheen, dus warmte komt nog wel enigszins binnen, maar vliegtuigbewolking is ook ontzettend goed in het vasthouden van warmte die wil ontsnappen, vooral 's nachts.
Uit onderzoek blijkt dat het effect van vliegtuigstrepen enorm is. De hoeveelheid opwarming die vliegtuigstrepen veroorzaken is ongeveer gelijk aan de opwarming dankzij al het CO2 dat alle vliegtuigen samen ooit hebben uitgestoten (!). Het aandeel van vliegtuigstrepen in de totale opwarming van de aarde is 1 tot 2 procent. Dat klinkt weinig, maar is toch een aanzienlijk deel.
Lichtblauw laat zien dat de witte vliegtuigstrepen overdag een klein afkoelend effect hebben omdat ze dan nog wel zonlicht weerkaatsen. ’s Nachts hebben ze een sterk opwarmend effect omdat de luchtlagen eronder hun warmte niet meer kwijt kunnen raken. Bron:
Deze website toont ook de hoeveelheid vliegtuigstrepen per vliegtuig, en toont per vliegtuigstreep de vlucht die deze streep getrokken heeft. Ontdek de site hier zelf: map.contrails.org
Een kans voor het klimaat
Dit is een schokkend groot effect, maar tegelijk biedt het ook een kans om klimaatverandering direct aan te pakken. Want, terwijl CO2 honderden jaren in onze atmosfeer blijft hangen, en we dus nog honderden jaren warmer blijven, kan vliegtuigbewolking binnen dagen compleet verdwenen zijn. Daarmee verdwijnt dus ook het complete opwarmende effect van vliegtuigbewolking. Dus, is het mogelijk om vliegtuigbewolking te laten verdwijnen? Is het realistisch te vliegen zonder vliegtuigstrepen?
Ja, een opzienbarend onderzoek laat zien dat het theoretisch kan. “De resultaten laten zien dat het vermijden van vliegtuigstrepen met een toename in kosten van 0,08% en een toename in brandstofverbruik van 0,11% gepaard gaan. Dit zijn investeringen die een substantiële afname in het klimaateffect van vliegtuigstrepen opleveren, een afname van maar liefst 73%.”*
*Het effect van vliegtuigstrepen bedraagt op zijn beurt weer 35 tot 50% van het totale opwarmende effect van de luchtvaart.
Hoe doen ze dit? Vliegtuigstrepen ontstaan vooral in relatief koude en vochtige luchtlagen. En hoewel deze luchtlagen vaak honderden kilometers breed zijn, zijn ze vaak minder dan een kilometer dik (verticaal). In het onderzoek berekenden onderzoekers hoeveel vliegtuigstrepen er zouden ontstaan als vliegtuigen een iets hogere of lagere vlieghoogte zouden aanhouden om deze vochtige lagen te vermijden. Het resultaat: een afname van 73% dus. Ook bleek dat slechts 2% van de vluchten 80% van de vliegtuigbewolking veroorzaken. De meeste vluchten hoeven dus niet hoger of lager te vliegen.
In koudere en vochtigere lagen kunnen vliegtuigstrepen lang blijven bestaan, of zelfs uitbreiden tot een laag sluierbewolking. Die vliegtuigen zouden dus in een hogere of lagere luchtlaag moeten gaan vliegen.
Bij het vermijden van vochtige luchtlagen waarin vliegtuigstrepen kunnen ontstaan moet er wel een stukje extra gevlogen worden, dat stoot iets meer CO2 uit. Het effect van vliegtuigstrepen is echter zo groot, dat dit de extra CO2 uitstoot ruimschoots compenseert. Het is het omvliegen dus dubbel en dwars waard. Als je de extra kosten van dit brandstofverbruik verdeelt over alle vluchten, kost het slechts een paar euro extra per vlucht. Dit maakt het ook véél effectiever en goedkoper dan de CO2-compensatie die vliegtuigmaatschappijen nu aanbieden (door ergens bomen te planten).
Vliegtuigroutes bij luchtvaartmaatschappijen
Op dit moment bestaan er al gereedschappen waarmee de optimale vliegroute berekent wordt. Daarbij wordt rekening gehouden met o.a. wind. Bij voorkeur vliegt men het liefst met de wind mee, vooral om gebruik te maken van de straalstroom.
Deze vlucht legde 729 kilometer af (witte route) in een luchtlaag waarin snel vliegtuigstrepen konden ontstaan. Deze ontstonden ook al bij andere vluchten (oranje-rode kleuren). Dit vliegtuig had een vliegtuigstreep kunnen voorkomen door de lagere groene route te volgen. Bron: map.contrails.org.
Waar wachten we nog op? Waarom vermijden we niet nu al vliegtuigstrepen? Allereerst zijn dit relatief nieuwe onderzoeken, het wordt nu duidelijker en duidelijker hoe groot de impact van vliegtuigbewolking is. Het in de praktijk brengen van theoretische onderzoeken kost wat tijd. Maar er blijken al een paar luchtvaartmaatschappijen te zijn die hiermee experimenteren. American Airlines hebben al in de praktijk een aantal testvluchten een andere vliegroute gegeven om vliegtuigstrepen te vermijden. Het resultaat van deze testvluchten: het kan en het heeft effect. Na deze positieve uitkomst kijkt ook TUI naar de mogelijkheden.
Hier zie je 3 beelden van hetzelfde moment: gisteravond om 18:30. AMS = Amsterdam, BRU = Brussel, DUS = Düsseldorf. Links zie je een satellietbeeld waarop vliegtuigstrepen extra op opvallen, dat zijn alle donkerblauwe lijnen. In het midden zie je de detectie, alle strepen zijn nu wit gekleurd. Rechts zie je de input voor de routeplanning. In het oranje-rode gebied zijn er luchtlagen waarin vliegtuigstrepen ontstaan.
Dit zijn screenshots van de website Contrails Explorer. Ontdek het hier zelf: Contrail explorer
Uitdagingen
Het drukste luchtruim van de wereld vinden we boven Europa. Zeker boven Europa zullen de uitdagingen om vochtige luchtlagen te vermijden het grootste zijn. Omdat we nu luchtruimen boven conflictgebieden vermijden, is het al zeer druk in de lucht. Als al dit luchtverkeer nu ook nog eens door dunne gunstige luchtlagen geperst moet worden, brengt dit andere risico’s met zich mee. Wat als meerdere maatschappijen willen uitwijken naar dezelfde laag?
Een screenshot van Flightradar24 laat zien dat Europa inderdaad een van de drukste luchtruimen ter wereld heeft. Bovendien zie je goed dat er boven het Oekraïne in oorlog geen normale vliegtuigen vliegen, waardoor het ten zuiden van Oekraïne extra druk is.
Wat kan jij doen?
Het meest voor de hand liggende blijft nog steeds: niet vliegen. Kies alternatief vervoer waar mogelijk. We hebben het nog steeds over ‘slechts’ 35-50% van het opwarmend effect. We moeten ook nog steeds alles op alles zetten om ook de CO2-uitstoot van vluchten zelf zo ver mogelijk te verminderen. Dit wordt onderzocht, maar gaat helaas nog even duren. Tot die tijd houdt de luchtvaart nog steeds een grote impact op het klimaat.
Wie last-minute een (flexibele) vlucht boekt, en een zo laag mogelijke klimaatimpact wil hebben, kan het beste alleen tijdens daglicht vliegen. Vooral vliegen 's nachts heeft het grootste opwarmende effect. Deze patronen zie je ook duidelijk terug op map.contrail.org of de website contrails explorer, ik zou ook zeker aanraden hier even rond te kijken. Daar zie je per vlucht en route hoe groot de kans op vliegtuigstrepen is. Kies dus een tijd of tussenstop die zo min mogelijk opwarming veroorzaakt.
Ook door deze informatie verder te verspreiden gaan hopelijk meer luchtvaartmaatschappijen proberen vliegtuigstrepen te vermijden. Één van de redenen dat vluchten nog geen vliegtuigstrepen vermijden, is omdat dit nog erg onbekend is in onze samenleving.
Als je via Google een vlucht zoekt, krijg je al informatie over de te verwachten condenssporen (vliegtuigstrepen) bij je vlucht. Dit geeft een grove indicatie, en is bij mijn weten nog niet heel nauwkeurig.
Al met al wil ik de mensen die zich druk maken om vliegtuigstrepen de hand schudden. Zij maken zich misschien zorgen om vliegtuigstrepen vanwege die complottheorie, maar onze doelen zijn ongeveer hetzelfde: het tegengaan van vliegtuigstrepen voor een betere wereld.
Deze blog is gebaseerd op het onderzoek vna deze video van Simon Clark. Dit is een aanrader, hier is de link:
https://www.youtube.com/watch?v=QoOVqQ5sa08
Andere links:
Buienradar blog: hoe vliegtuigstrepen ook een warmtefront aankondigen:
https://www.buienradar.nl/nederland/weerbericht/blog/vliegtuigstrepen-76bd4b
