Terwijl januari en februari in Scandinavië nog ijskoud verliepen, sloeg het weer in maart volledig om. De winter maakte plaats voor opvallend zacht weer. Sterker nog: in grote delen van de regio werd het de warmste maart sinds het begin van de metingen.
Laten we eerst nog even terugblikken naar de afgelopen winter. Januari en februari verliepen in Noord- en Oost-Europa uitgesproken winters: beide maanden waren op veel plekken één van de koudste van deze eeuw. Het kwam allemaal doordat de wind er vaak uit oostelijke richtingen waaide, waarmee koude continentale lucht vanuit Rusland werd aangevoerd.
In het midden en zuiden van Europa verliep februari juist erg zacht. Wellicht herinner je je nog wel dat er in februari regelmatig grote temperatuurverschillen waren in Nederland. De scheiding tussen de winterkou in het noorden en de zachte lucht in het zuiden lag namelijk voortdurend in de buurt van, en regelmatig ook precies boven Nederland. Dat is goed te zien op onderstaande kaart: in het zuiden van het land verliep februari duidelijk te zacht, terwijl het uiterste noorden nog net in de blauwe kleuren zit.
De temperatuurafwijking ten opzichte van normaal in februari 2026 in Europa. Rood = warmer dan normaal; blauw = kouder dan normaal. (Bron: Copernicus)
Januari en februari hebben laten zien dat ook in een opgewarmd klimaat koud winterweer in Europa nog mogelijk is. Met een nét iets andere luchtdrukverdeling had de winterkou zich verder kunnen uitbreiden, en had ook Nederland zomaar een koude winter kunnen beleven.
Van ijskoud naar recordzacht
De laatste dagen van februari vond de weersomslag in Noord-Europa plaats. Lagedrukgebieden wisten nu wel vanaf de oceaan tot in Scandinavië door te dringen en er stak voor het eerst in lange tijd een overtuigende zuidwestenwind op. Daardoor maakte de kou plaats voor zachte lucht vanaf de Atlantische Oceaan. Op veel plekken in Scandinavië en Finland kwam de temperatuur voor het eerst in weken weer boven het vriespunt uit. In de Finse hoofdstad Helsinki gebeurde dat voor het eerst op 26 februari, nadat het kwik daar maar liefst 37 dagen op rij onder nul was gebleven!
Na deze vrij abrupte omslag keerde de kou niet meer overtuigend terug. Integendeel: op diverse plaatsen was het de warmste maartmaand sinds het begin van de metingen. In Noorwegen was dit het geval op 111 weerstations en ook over het hele land gemiddeld is het oude record verbroken. Ook Zweden noteerde sinds het begin van de metingen in 1858 nog nooit zo'n zachte maartmaand. In Finland werd het oude record zelfs met meer dan een graad verbroken, en daar kwam de gemiddelde temperatuur met +1,1°C voor het eerst boven het vriespunt uit.
De temperatuurafwijking ten opzichte van normaal in maart 2026 in Europa. Het contrast kan bijna niet groter met de eerder getoonde kaart van februari! (Bron: Copernicus)
Het zachte weer in maart liet het aanwezige sneeuwdek in snel tempo verdwijnen. Tegen het einde van de maand was de sneeuwhoeveelheid in Oost- en Noord-Finland zelfs recordlaag voor de tijd van het jaar.
Zee-ijs
Dankzij het aanhoudende winterweer vroor in januari en februari een groot deel van de Oostzee dicht. In de onderstaande grafiek is dat duidelijk terug te zien. Vanaf eind februari nam het ijsoppervlak juist in snel tempo af en inmiddels ligt deze iets lager dan het langjarig gemiddelde. Dit heeft natuurlijk alles te maken met de zeer zachte maartmaand in de regio.
Toch verdween het ijs niet van de ene op de andere dag. Door de opgebouwde, dikke ijslaag duurde het nog tot begin april voordat bijvoorbeeld de Golf van Finland zo goed als ijsvrij was.
De ontwikkeling van het totale oppervlak van zee-ijs in de Oostzee. De zwarte lijn is van deze winter en de groene is het langjarig gemiddelde. (Bron: FMI)
Op 19 maart was er nog flink wat zee-ijs aanwezig voor de kust van Helsinki, zoals te zien op deze dronefoto. (Foto: Julian Scheerder)
De zeer zachte maart na zo'n koude winter is opvallend te noemen, aangezien het vele zee-ijs in de Oostzee de temperatuur tempert. Er wordt namelijk veel warmte 'gebruikt' voor het smelten van dat ijs. Zonder de koude voorgeschiedenis in januari en februari was maart in landen als Finland en Zweden waarschijnlijk dus nóg zachter verlopen.
Wereldwijd ook zacht
Maart 2026 verliep niet alleen in Scandinavië en andere delen van Europa bijzonder zacht, ook wereldwijd lag de temperatuur duidelijk boven normaal. Het was de vierde warmste maart sinds het begin van de metingen. In de Verenigde Staten verliep maart recordwarm, vooral dankzij een hittegolf rond het midden van de maand die talloze temperatuurrecords heeft gebroken.
Door klimaatverandering verloopt tegenwoordig praktisch elke maand op wereldwijde schaal warmer dan gemiddeld. De laatste maand die wereldwijd kouder dan normaal verliep, dateert alweer van ruim twaalf jaar geleden: februari 2014.
In de loop van dit jaar wordt een (zeer) sterke El Niño verwacht, die de wereldwijde temperatuur naar alle waarschijnlijkheid nog verder zal laten stijgen.
