De nachten zijn kort, maar toch kan het nog veel inhouden. Zo is er deze week weer het zeldzame fenomeen lichtende nachtwolken gezien! Precies op tijd voor de start van het seizoen op dit bijzondere wolkensoort waar te nemen.
Stapelwolken, sluierwolken en stratus zijn drie van de vele wolkensoorten die regelmatig aan de hemel hangen. Voor sommige wolkensoorten heb je meer dan een vleugje geluk nodig om ze te zien. Denk bijvoorbeeld aan parelmoerwolken of dan de spectaculaire lichtende nachtwolken.
Lichtende nachtwolken zijn alleen maar van midden mei tot midden augustus (op het noordelijk halfrond) zichtbaar en dan alleen 's nachts. Ze zijn niet iedere nacht te zien, en ook dan zijn het alleen de nachtbrakers en vroege vogels die zo gelukkig zijn om ze te spotten, want lichtende nachtwolken komen kort voor zonsopkomst en kort na zonsondergang voor. De grootste kans om ze te spotten valt rond de langste dag van het jaar (dus ongeveer rond 21 juni).
Lichtende nachtwolken bestaan uit ijskristalletjes en komen op ongeveer 80 km hoogte in de mesosfeer voor. Daarmee zijn ze ook de hoogst voorkomende wolken in de atmosfeer. Hoger dan dit komen er geen wolken voor.
Lichtende nachtwolken ontstaan wanneer waterdamp op stofdeeltjes van meteorieten, vulkanische uitbarstingen en andere stofdeeltjes, afkomstig van de troposfeer, condenseert. In de mesosfeer ligt de temperatuur tussen de -90 °C en -145 °C. Daarom vriest de waterdamp op de deeltjes snel en worden er ijskristalletjes gevormd.
Pas wanneer de zon onder de horizon is, weerkaatsen deze ijskristalletjes het zonlicht en lijkt het alsof deze wolken zelf licht geven. Lichtende nachtwolken zijn het best waar te nemen als de zon tussen 6° en 16° onder de horizon staat. Ook zijn ze dan met name in het westen/noordwesten (na zonsondergang) of het oosten/noordoosten (voor zonsopkomst) te zien.
Deze wolken zijn normaal kleurloos of blauw, maar rode of groene wolken komen ook wel eens voor. De kenmerkende blauwe kleur komt van de absorptie van ozon door de zonnestralen.
Lichtende nachtwolken kunnen een verscheidenheid van patronen en vormen hebben zoals strepen, golven en draaikolken. Deze zijn normaal zichtbaar tussen 50° en 70° Noorder- of Zuiderbreedte. Ze zijn dus ook op het zuidelijk halfrond te zien, maar dan van midden november tot midden februari. Dichterbij de polen is het niet donker genoeg om deze wolken tijdens de zomer waar te nemen.
Ook vannacht weer te zien?!
Het is heel lastig om een verwachting te maken voor lichtende nachtwolken. Komende nacht overheerst de bewolking en is het sowieso niet mogelijk om lichtende nachtwolken te zien. In het weekend is hier weer een grotere kans op, wanneer er 's nachts weer wat opklaringen zijn.
Nog meer om te zien aan de hemel
En als je toch naar buiten gaat om lichtende nachtwolken te zoeken, kijk ook uit voor Venus en Jupiter. Er is namelijk een samenstand van deze twee planeten aan de westelijke hemel, kort na zonsondergang.
Jupiter en Venus kort na zonsondergang. Foto: Corné Ouwehand
