Op deze, vooral in het oosten en zuiden, prachtig zonnige Koningsdag 2026 hebben we veel foto's binnen gekregen van een kring rondom de zon. Dit is een van de vele optische verschijnselen die je kunt waarnemen in de atmosfeer. Hoe bijzonder is deze zogenaamde "halo"? En klopt de uitspraak: "Kring om de zon? Water in de ton!" eigenlijk wel?
Een "optisch verschijnsel", wat bedoelen we daarmee? Simpel gezegd is deze term een verzamelnaam voor alle bijzondere lichtverschijnselen die in de atmosfeer kunnen voorkomen.
Figuur 1: De regenboog, misschien wel het allerbekendste optische verschijnsel.
Het allerbekendste optische verschijnsel is waarschijnlijk de regenboog; wie kent hem niet! Ook mistbogen en wolkenbogen vallen in de categorie optische verschijnselen, net zoals de halo (kring om de zon), bijzonnen en lichtzuilen. Hierover straks meer.
Hoe ontstaat het?
Eigenlijk heb je maar twee ingrediënten nodig om optische verschijnselen te zien in de lucht: de zon en waterdruppels of ijskristallen. Lichtstralen van de zon kunnen namelijk door waterdruppels of ijskristallen gebroken worden. Als dit gebeurt, zijn vaak bijzondere fenomenen te zien.
Bij waterdruppels in de atmosfeer zien we bijvoorbeeld de welbekende regenbogen. Haloverschijnselen zijn juist waar te nemen als er ijskristallen in de atmosfeer zitten.
Figuur 2: Een foto van de halo die vandaag te zien was boven Nederland.
Doordat het op grote hoogte (6 tot 12 kilometer) erg koud is, bestaan de wolken daar volledig uit ijskristallen. Deze kristallen zijn vaak plaatvormig en fungeren als een soort prisma: als er licht opvalt, wordt dat afgebogen.
Figuur 3: Licht dat door een ijskristal reist, wordt afgebogen.
Een prisma doet al snel denken aan kleurrijke lichtafbuiging, toch zijn de haloverschijnselen die we zien vaak niet erg kleurrijk. Ze zijn eerder flets wit, al komt het af en toe voor dat er wat kleur te zien is. Dit komt doordat het hier om ijskristallen gaat, en niet om regendruppels, en ijskristallen buigen het licht weer net wat anders af dan regendruppels.
Verschillende haloverschijnselen
De welbekende kring om de zon is niet de enige vorm van een haloverschijnsel! Afhankelijk van de vorm en positie van de ijskristallen kun je verschillende dingen zien. Ook de stand van de zon heeft invloed op het fenomeen.
Figuur 4: Op deze foto zijn, naast de kring om de zon, ook twee bijzonnen te zien.
De bekendste halovorm is de 22 graden halo, die vandaag volop gespot is. Deze manifesteert zich als een kleine kring om de zon. Of de maan overigens, als deze 's nachts fel genoeg is.
Figuur 5: Een foto van een zogeheten circumzenitale boog, een kleurrijke boog boven de zon.
Er is echter nog veel meer mogelijk, denk aan een tweede grotere kring, bijzonnen, een lichtzuil en (kleurrijke) bogen boven en onder de zon.
Figuur 6: Alle haloverschijnselen die kunnen voorkomen als de zon door ijskristallen schijnt.
Zeer zeldzaam is het om al deze fenomenen tegelijk te kunnen waarnemen. Toch is mogelijk, zoals op onderstaande foto, gemaakt door Wouter van Bernebeek op de Kahler Asten in Duitsland.
Figuur 7: Alle optische verschijnselen die door ijskristallen veroorzaakt worden tegelijk. © Wouter van Bernebeek | Kahler Asten (D)
Dit was mogelijk, doordat het daar toentertijd ijskoud was en de ijskristallen ook laag in de atmosfeer aanwezig waren. Bij ons in Nederland zaten ze vandaag vooral hoog, met een prachtige kring om de zon tot gevolg.
Kring om de zon, water in de ton?
"Kring om de zon? Water in de ton!" is een van de bekendste weerspreuken uit de volksweerkunde. Het is een van de weinige weerspreuken die vaak klopt.
Dit komt omdat de hoge bewolking die een kring om de zon veroorzaakt, vaak geassocieerd wordt met een naderend warmtefront. Zo'n front brengt vaak zelf neerslag, en anders kunnen de storingen die erachteraan komen regen brengen.
Figuur 8: Ook vandaag lag er een storing dichtbij ons land.
Op Koningsdag was dat echter niet het geval! Alleen in het noordwesten viel uiteindelijk regen. Dit komt doordat de regen, voordat het de rest van Nederland kon bereiken, weer terug geduwd werd richting het westen.
Ook de komende dagen hoeven we geen neerslag te verwachten: het wordt volop zonnig met strakblauwe luchten en steeds hoger wordende temperaturen! Pas vanaf het weekend kan er weer een bui vallen. Meer weten? Lees dan ons uitgebreide weerbericht.
Figuur 9: De meerdaagse verwachting
