Niet alleen het Nederlands is rijk aan creatieve manieren om het weer te omschrijven. Ook andere talen kennen prachtige beeldspraak, in deze blog gaan we langs mooiweerwoorden en de buitenlandse varianten op "maart roert zijn staart" en "april doet wat het wil".
Maart roert zijn staart, april doet wat het wil
Met name de maanden maart, april en mei zijn gewilde onderwerpen voor weerspreuken, gezegdes en uitdrukkingen. Waarschijnlijk komt dit doordat het weer in deze maanden soms nog winters, en soms als vroegzomers kan aanvoelen. Dat is niet alleen zo in Nederland, maar ook in het buitenland. Dat blijkt ook uit buitenlandse talen.
“Maart is als een ketel” / “W marcu jak w garncu”
Deze Poolse uitdrukking doelt vermoedelijk op het roeren in een ketel. Daarmee meng je verschillende ingrediënten. Die beeldspraak betekent in context van het weer zoiets als “het weer in maart is wisselvallig, een mengelmoes van verschillende weertypes in een potje”.
“April verrast, want het is een vlechtwerk van winter en zomer”
We blijven in Polen, daar zegt men “Kwiecień plecień, bo przeplata trochę zimy, trochę lata”. Met vlechten draai je strengen door elkaar heen, tot één geheel. Die beeldspraak betekent in de context van het weer dat je in april zomer en winter met elkaar vervlecht. Deze beeldspraak laat ook prachtig zien dat april soms koud, en soms warm is.
"Trek je jas niet uit tot 40 mei"
In het Spaans kan men zeggen "hasta el 40 de mayo no te quites el sayo". Daarmee bedoelen ze dat, ook al is het al een keer intens heet geweest, de kou nog steeds terug kan keren. Zelfs in Spanje dus, hoewel dit gezien de huidige opwarming van het klimaat steeds onwaarschijnlijker wordt. 40 mei bestaat natuurlijk niet, dus ze bedoelen heel mei, en tot ruim begin juni. Het Spaans is verder ook rijk aan uitdrukkingen, zoals “Als maart zich gedraagt als mei, gedraagt mei zich als maart”.
Mooiweerwoorden
Kaiserwetter
In het Duits spreekt men soms van kaiserwetter, wellicht ben je dit woord tijdens de wintersport ook al eens tegengekomen. Waar komt die associatie met de keizer echter vandaan? Deze uitdrukking is waarschijnlijk een knap stukje propaganda voor het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk. Keizer Franz Joseph I was jarig op 18 augustus, een periode waarin het in Midden-Europa vaak warm weer is. Kranten die trouw waren aan de keizer schreven dan vol enthousiasme over het prachtige weer dat de keizer op zijn verjaardag had (met wellicht de achterliggende gedachte dat god de keizer goed gezind was). De Oostenrijkers namen dit over, en noemden strakblauwe luchten steeds vaker “Kaiserwetter”. Het Duitse keizerrijk nam dit over, als propaganda voor de Duitse keizer. Na de val van het keizerrijk is deze uitdrukking gebleven. In het nazi-tijdperk probeerden de nazi’s zelfs “führerwetter” of “Hitlerwetter” te introduceren als term voor blauwe lucht, omdat ze verwijzingen naar het keizerrijk wilden laten verdwijnen. Gelukkig is ze dit niet gelukt, en spreken we ook vandaag de dag nog van “Kaiserwetter”.
Kaiserwetter (links), foto gemaakt door Eric Kromhout. Rechts zie je keizer Franz Joseph I, met zijn verjaardag op 18 augustus.
De maanstraat van Zweden
In het Zweeds kent men “Mångata”. Hiermee bedoelen ze het maanlicht dat reflecteert over het water. Dat het Zweeds dit woord gebruiken heeft ongetwijfeld te maken met de vele meren die het land rijk is. Ik vind het een prachtige beeldspraak, en ik zie het ook meteen voor me.
De maanstraat of Mångata over de rivier de Lek. Foto gemaakt door Johan Klos.
Zo heet dat stenen smelten
Of de Grieken van overdrijven houden weet ik niet, maar het gezegde “Échei zésti pou liónoun oi pétres”betekent zoiets als “zo heet dat stenen smelten”. Ik hoop dat het een overdrijving is, want stenen smelten bij een temperatuur tussen de 650 en 1200 graden Celsius. De Grieken bedoelen hiermee de verschroeiende hitte waar het land ‘s zomers soms mee te maken heeft.
Zon der gerechtigheid
Wie ooit in Spanje is geweest heeft misschien wel kennis gemaakt met de ongenadige Spaanse zon, terwijl deze zon in de winter juist verlossing brengt van de kou. Deze uitdrukking ("Hace un sol de justicia") komt oorspronkelijk uit de Bijbel, waarbij de zon de rol vervult van bemiddelaar met enerzijds goddelijke genade en wijsheid, en anderzijds het kwaad ontmaskeren en bestraffen. In de loop van de tijd heeft "de zon der gerechtigheid" meerdere betekenissen gekregen. In de Middeleeuwen werden mensen die beschuldigd werden van misdaden lang in de brandende zon vastgeketend. Zo kregen slachtoffers hun gerechtigheid, en werden vermeende misdadigers vernederd. Tegenwoordig wordt het de "zon der gerechtigheid" de brandende Spaanse zon op de meest hete dagen bedoelt.
Schuilen voor de bloedhete "zon der gerechtigheid" op de Spaanse stranden. Foto door Guus van de Wetering.
Lees ook deel 1: Het regent in alle talen
