Canada, Spanje, Frankrijk, Griekenland en delen van de Verenigde Staten. De afgelopen maanden gingen miljoenen hectares natuur verloren door grote bosbranden. Hoewel de oorzaken per brand verschillen, wijzen wetenschappers steeds vaker naar dezelfde onderliggende factor: de weersomstandigheden waarin deze branden ontstaan worden extremer door klimaatverandering.
Dat betekent niet dat klimaatverandering een bosbrand veroorzaakt. Voor een natuurbrand is altijd een ontstekingsbron nodig, zoals bliksem of menselijk handelen. Maar zodra de vegetatie is uitgedroogd en hitte, lage luchtvochtigheid en harde wind samenkomen, kan een kleine brand zich razendsnel ontwikkelen tot een onbeheersbare natuurbrand.
Overal dezelfde conclusie
Onderzoekers van World Weather Attribution (WWA) onderzochten de afgelopen weken zowel de grote bosbranden in Zuid-Europa als die in Canada. Ondanks de duizenden kilometers afstand komen beide studies tot dezelfde conclusie: door de opwarming van de aarde zijn de weersomstandigheden die grote bosbranden mogelijk maken tegenwoordig aanzienlijk waarschijnlijker dan vroeger.
De details verschillen wel per gebied. In Spanje en Zuidwest-Frankrijk speelde een combinatie van een natte winter en een uitzonderlijk hete, droge zomer een belangrijke rol. Door de natte winter groeide veel vegetatie, die tijdens de daaropvolgende hittegolven volledig uitdroogde. Dat leverde grote hoeveelheden brandbaar materiaal op, het snelle omslaan van het weer en de bijbehorende gevolgen wordt door de onderzoekers ook wel 'weather whiplash' genoemd.
De onderzochte gebieden met bosbranden (links) en de intensiteit van de branden in beide gebieden van mei tot en met juli. (rechts) (Bron: WWA)
In Canada lag het accent juist op langdurige hitte, lage luchtvochtigheid, harde wind en bliksem. Onderzoekers vonden geen sterk bewijs dat de langdurige droogte van de afgelopen twee jaar direct door klimaatverandering is veroorzaakt of versterkt. Wel zorgde de door klimaatverandering toegenomen zomerhitte ervoor dat de natuur sneller uitdroogde. Daardoor waren de omstandigheden veel gunstiger voor snelle uitbreiding van branden en konden honderden natuurbranden zich eind juli explosief ontwikkelen.
Klimaatverandering als rode draad
Juist die nuance is belangrijk. Klimaatverandering steekt de branden niet aan, maar vergroot wel de kans op extreem brandbaar weer. Hogere temperaturen zorgen voor meer verdamping, waardoor planten en strooisel sneller uitdrogen. Komt daar een vonk door menselijke handelen of blikseminslag bij, dan is de kans groter dat een brand uitgroeit tot een grote natuurbrand.
Dat zien onderzoekers inmiddels niet alleen in Canada en Zuid-Europa, maar ook in eerdere studies naar onder meer Griekenland, Portugal, Turkije en Chili en Argentinië. Op verschillende continenten, met verschillende landschappen en klimaten, wijzen de onderzoeken steeds dezelfde kant op: de kans op extreem brandweer neemt toe naarmate de aarde verder opwarmt.
Dat betekent niet dat elk jaar een recordjaar wordt met steeds meer natuurbranden. Neerslag, wind, het type vegetatie en menselijk handelen blijven een grote rol spelen in het ontstaan van branden. Maar waar extreem brandweer vroeger uitzonderlijk was, komt het tegenwoordig vaker voor. En zolang de aarde door de mens verder opwarmt, verwachten wetenschappers dat deze trend zich zal voortzetten.
