Met het warme weer van de zomer zochten veel Nederlanders verkoeling in meren, plassen en recreatiegebieden. Maar hoe schoon is dat water eigenlijk? Nieuw onderzoek van Natuur & Milieu en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) laat zien dat chemische vervuiling in vrijwel alle onderzochte zwemwateren voorkomt, terwijl zwemmers daar meestal niets over te horen krijgen.
Voor het onderzoek werden 262 populaire zwemlocaties onderzocht, waaronder officiële zwemwateren en stedelijke zwemplekken. De conclusie is opvallend: op alle onderzochte locaties werden concentraties chemische stoffen aangetroffen die ruimschoots de kwaliteitsnormen overschrijden. Opvallend was dat deze wateren dan toch een positieve beoordeling krijgen als zwemwater.
Dat komt doordat de huidige beoordeling van de waterkwaliteit vooral kijkt naar acute gezondheidsrisico’s, zoals blauwalg en bacteriën als E. coli. Die controles zijn belangrijk, maar geven volgens de onderzoekers geen volledig beeld van de waterkwaliteit. Chemische stoffen, zoals PFAS, bestrijdingsmiddelen, kwik, vlamvertragers en stoffen afkomstig van verkeer en industrie, worden niet standaard meegenomen in de informatie die zwemmers ontvangen.
Waterkwalteit wordt vaak beoordeelt op blauwalg (foto: Nel van Es)
Volgens de onderzoekers betekent dit niet dat je na een enkele verfrissende duik direct gezondheidsproblemen krijgt, maar wel dat langdurige blootstelling aan bepaalde stoffen risico’s kan opleveren voor mens en natuur. Sommige van deze stoffen worden in verband gebracht met schade aan het zenuwstelsel, verstoring van de hormoonhuishouding en een verhoogd risico op bepaalde ziekten.
Gevolgen voor de natuur
Ook voor de natuur zijn de gevolgen merkbaar. Chemische vervuiling kan de groei, voortplanting en overlevingskansen van waterdieren en planten beïnvloeden. Daarnaast blijkt uit het onderzoek dat de ecologische kwaliteit van geen van de onderzochte wateren volledig op orde is. Op veel locaties worden normen voor stikstof, fosfor en waterhelderheid niet gehaald en neemt het risico op blauwalg verder toe. Een deel van de vervuiling komt uit de landbouw, bijvoorbeeld via bestrijdingsmiddelen. In stedelijke gebieden spelen industrie, verkeer en afvalwater een grotere rol. Sommige schadelijke stoffen zijn al jaren verboden, maar blijven nog lang aanwezig in bodem en water en dat is zorgelijk. Voor zwemmers verandert er voorlopig weinig: informatieborden waarschuwen nog steeds vooral voor blauwalg en bacteriën. 
Waarschuwing om hier niet te gaan zwemmen (foto: Chris Meewis)
De onderzoekers pleiten ervoor om ook chemische waterkwaliteit structureel te monitoren en zichtbaar te maken. Want wie een frisse duik neemt, wil niet alleen weten of het water veilig is om in te zwemmen, maar ook hoe schoon het werkelijk is want misschien krijgen we nog wel een aantal warme zonnige dagen en dan is het fijn al je ook daadwerkelijk een "frisse" duik kunt nemen.
