Wie alleen naar olieprijzen, gasconflicten en stroomstoringen kijkt, zou het bijna missen. Maar onder de dagelijkse nieuwsstroom voltrekt zich een van de grootste veranderingen van deze eeuw: de wereld wekt steeds minder elektriciteit op met kolen, en steeds meer met zon en wind. En voor het eerst zien we dat die verschuiving niet alleen groei opvangt, maar ook echt fossiele energie verdringt.
Dat werd deze week zichtbaar in een opvallend bericht uit China en India, de twee grootste kolenverbruikers ter wereld. In 2025 daalde in beide landen de elektriciteitsproductie uit kolencentrales. Dat is voor het eerst gebeurd sinds de jaren zeventig. Niet omdat de economie stagneerde, maar omdat de hoeveelheid nieuwe zonne- en windenergie zó groot was, dat ze de groei van de vraag volledig opving en zelfs kolencentrales overbodig maakte.
China alleen al installeerde in één jaar meer dan 300 gigawatt aan zonne-energie en ruim 100 gigawatt aan windenergie. Dat is meer dan de totale elektriciteitscapaciteit van veel Europese landen bij elkaar. India voegde daar tientallen gigawatts aan zon, wind en waterkracht aan toe. Samen zorgden ze ervoor dat kolen, jarenlang de ruggengraat van hun stroomvoorziening, voor het eerst terrein verloren.
Dat is wereldwijd een kantelpunt. Want China en India waren in het afgelopen decennium samen verantwoordelijk voor het grootste deel van de groei van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Als daar de kolencurve begint te buigen, verandert de hele mondiale klimaatbalans.
Kolencentrales op de Maasvlakte. Foto: Simone Genna Wiersma.
Nederland als kleine grootmacht in zon en wind
Ook dichter bij huis is die omslag zichtbaar. Nederland heeft inmiddels bijna 30 gigawatt aan zonne-energie en meer dan 11 gigawatt aan windenergie. Samen is dat ruim 40 gigawatt, voor een land van 18 miljoen inwoners een behoorlijke hoeveelheid.
Op dagen met veel zon en een stevige wind wekt Nederland inmiddels meer elektriciteit op dan het hele land nodig heeft. Dat leidt soms zelfs tot negatieve stroomprijzen. In 2024 kwam bijna de helft van alle Nederlandse elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, met zon en wind als veruit de belangrijkste pijlers.
Waar ons energiesysteem vroeger draaide om grote gas- en kolencentrales die je simpelweg harder of zachter zette, is het nu steeds meer afhankelijk van het weer: bewolking, windrichting, hogedrukgebieden en fronten bepalen rechtstreeks hoeveel stroom we produceren.
Windmolens horen tegenwoordig ook in het Nederlandsche landschap. Foto: Geeske Harkema, Colijnsplaat
Europa volgt in hoog tempo
Wat in Nederland gebeurt, zie je in heel Europa. In de Europese Unie staat inmiddels ruim 300 gigawatt aan zonnepanelen en bijna 300 gigawatt aan windturbines opgesteld. Samen leveren zon en wind nu bijna 30 procent van alle Europese elektriciteit. Tel je ook waterkracht en biomassa mee, dan is bijna de helft van de stroom hernieuwbaar.
Sommige landen zijn daarin al extreem ver. Noorwegen en IJsland draaien vrijwel volledig op waterkracht en geothermie. Denemarken haalt bijna 90 procent van zijn elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, vooral wind. Portugal, Zweden en Finland zitten niet ver daarachter.
Het beeld dat schone energie alleen werkt in kleine of rijke landen is daarmee achterhaald. Het werkt ook in geïndustrialiseerde economieën met zware industrie, miljoenen huishoudens en een hoog energieverbruik.
Op een zonnige dag meer opbrengst dan verbruik. Foto: Ben Saanen, Budel
Wat dit betekent voor klimaat en weer
Voor het klimaat, en dus voor ons weer, is deze ontwikkeling van grote betekenis. Minder kolen betekent minder CO₂, minder luchtvervuiling en op termijn minder extra opwarming van de atmosfeer.
Als China en India hun kolengebruik blijvend laten dalen, komt voor het eerst een wereldwijde piek in de uitstoot in zicht. Dat maakt het verschil tussen een wereld die richting drie graden opwarming gaat, of een wereld die nog enigszins binnen de twee graden kan blijven.
Het is geen garantie, maar wel een trendbreuk.
