De afgelopen week kregen we in Nederland een voorproefje van de winter, met voor het eerst vorst in de nachten. Daarbij doken meteen weer mooie ijzige natuurverschijnselen op, waar we veel foto’s van hebben binnengekregen!
IJshaar
IJshaar is een prachtig natuurverschijnsel, waarbij het lijkt alsof er witte haren uit een stuk hout groeien. Dit fenomeen wordt ook wel 'de baard van Koning Winter' genoemd, wat niet gek is als je het uiterlijk bekijkt.
Schimmels spelen een belangrijke rol bij de vorming van ijshaar. In dood hout zorgen ze voor een stofwisselingsproces waarbij water vrijkomt. Dat water wordt via de poriën van het hout naar buiten geperst en bevriest vervolgens. Tijdens dat bevriezen ontstaan dunne ijsdraadjes: dit noemen we ijshaar. IJshaar is een vrij zeldzaam fenomeen, omdat de condities precies goed moeten zijn. Het hout mag niet onder een laag sneeuw liggen, het moet uiteraard vriezen én de luchtvochtigheid moet hoog zijn. Die vochtige lucht is nodig zodat het naar buiten geperste water niet meteen verdampt en beschikbaar blijft om te bevriezen. De temperatuur mag verder niet té laag worden, want dan vallen de schimmels in een soort ‘ruststand’ en produceren ze nauwelijks nog water.
De afgelopen dagen bleken de omstandigheden ideaal te zijn, want we hebben veel foto's binnengekregen van ijshaar!
Donderdagochtend maakte Tjeerd Langhout deze foto van ijshaar in de Drentse bossen. Hierop is goed te zien dat dit fenomeen wat weg heeft van een witte baard!
Ook vrijdagochtend was hier en daar weer ijshaar te vinden, bijvoorbeeld op de Veluwe. (Foto: Regina Vastenhout)
Op deze close-up is goed te zien dat ijshaar erg dun is; de ochtendzon schijnt er makkelijk doorheen. (Foto: Regina Vastenhout)
Rijp
Het volgende winterse verschijnsel zien we een stuk vaker in ons land: rijp. Dit ontstaat wanneer waterdamp in de lucht direct overgaat in ijskristallen, zonder eerst vloeibaar te worden. Dit proces – bekend als sublimatie – vormt de fraaie, witte laag die we op koude ochtenden op gras, bomen en andere oppervlakken zien. Belangrijk is dat de lucht voldoende waterdamp bevat én dat het koud genoeg is. Zolang dit het geval is, kunnen de ijskristallen blijven aangroeien. Vaak zie je dat de kristallen vooral tegen de windrichting in groeien, omdat de waterdamp van die kant wordt aangevoerd.
Eergisteren was er regionaal sprake van een mooi berijpt landschap. (Foto: Ben Saanen, Budel)
Als je rijp van dichtbij bekijkt, zie je dat het bestaat uit allemaal kleine (langwerpige) ijskristallen die steeds verder kunnen aangroeien. (Foto: Diana Huntjens)
IJsbloemen
Er bestaat ook een vorm van rijp waarbij waterdamp bij afkoeling eerst als dauw neerslaat en daarna bevriest. Dit noemen we rijm. Het kan zorgen voor een harde ijslaag die je vaak maar moeilijk van je autoruit krijgt, maar het kan wel prachtige patronen vormen — de zogenaamde ijsbloemen. Ook hiervan hebben we de afgelopen dagen foto's ingestuurd gekregen, waarvan hier een selectie.
Op autoruiten kunnen zich makkelijk ijsbloemen vormen, zoals op deze foto van eergisteren te zien is. (Foto: Jolanda Bakker)
Soms kunnen ijsbloemen hele bijzondere vormen aannemen. (Foto: Jeroen Heethuis)
Af en toe zien ijsbloemen eruit als een kunstwerk van de natuur. (Foto: Jolanda Pelkmans)
Meer winterse perikelen de komende tijd?
De kans op herhaling van de genoemde winterse verschijnselen neemt de komende dagen sterk af. Alleen in de nacht naar woensdag kan het in het binnenland nog tot lichte vorst komen.
Vanmiddag en vanavond krijgt een deel van het land nog wel met dat ene andere winterfenomeen te maken: sneeuw! In het oosten en noordoosten kan het tot een laagje van 1 tot 3 cm komen. Ook op de hooggelegen delen van de Veluwe is dat het geval. Lang kunnen ze er daar echter niet van genieten, want in de loop van de nacht loopt de temperatuur op naar een graad of 3 en morgenmiddag zal het landschap vrijwel overal weer groen zijn.
De weersverwachting voor de komende werkweek.
