Vandaag is het nog aan de zachte kant, maar vanaf donderdag lijkt de winter een plaagstootje uit te delen aan Nederland. Het kan licht tot matig vriezen, maar een ijsdag zit er waarschijnlijk niet in. Wat houden deze meteorologische, winterse termen precies in?
Vorst
Als de temperatuur alleen 's nachts aan de grond, op zo'n 10 centimeter hoogte, onder het vriespunt zakt, wordt gesproken over nachtvorst. Wanneer de temperatuur (ook) op anderhalve meter hoogte onder het vriespunt daalt, spreekt men van vorst. Er bestaan verschillende gradaties vorst:
lichte vorst (-0,1 t/m -5,0 graden)
matige vorst (-5,1 t/m -10,0 graden)
strenge vorst (-10,1 t/m -15,0 graden)
zeer strenge vorst (-15,1 graden of lager)
Vorst- en ijsdagen
Een vorstdag is een etmaal waarop het op anderhalve meter vriest. Dat kan van lichte tot zeer strenge vorst zijn. Op een vorstdag ligt de minimumtemperatuur dus onder het vriespunt. Vorstdagen in Nederland komen normaal tussen oktober en april voor, maar soms komt de temperatuur in september en mei zelfs nog onder nul graden uit. Gemiddeld zijn er in Nederland 50 vorstdagen per jaar.
Een ijsdag is een vorstdag waarop het de hele dag blijft vriezen. Dat betekent dat de temperatuur het gehele etmaal niet boven nul graden uitkomt. De meeste ijsdagen komen in de meteorologische winter voor, dus in december, januari en februari. In november en maart komen alleen bij hoge uitzondering ijsdagen voor. Gemiddeld zijn in De Bilt ongeveer 7 ijsdagen per jaar. Maar dit varieert wel sterk van jaar tot jaar. In de afgelopen 100 jaar waren in De Bilt maar 6 winters zonder ijsdagen.
Hellmangetal
Hoe streng een winter is, kan door het koudegetal, oftewel het Hellmanngetal, worden bepaald. Laatstgenoemde is een maat voor de kou in de periode 1 november t/m 31 maart van een bepaald jaar. Het Hellmanngetal wordt bepaalt door de een negatieve gemiddelde etmaaltemperatuur op vorstdagen te sommeren met het weglaten van de min. Op deze manier kun je winters rangschikken en bepalen of een winter een strenge winter is of een buitengewoon zachte winter. Kortgezegd, hoe meer Hellmannpunten een winter bij elkaar heeft gesprokkeld, hoe strenger de winter.
Strenge winter = meer dan 300 Hellmannpunten
Zeer koude winter = meer dan 160 Hellmannpunten
Koude winter = meer dan 100 Hellmannpunten
Een gemiddelde winter = tussen de 40 en 100 Hellmannpunten
Zachte winter = tussen de 20 en 40 Hellmannpunten
Zeer zachte winter = tussen 10 en 20 Hellmannpunten
Buitengewoon zachte winter = minder dan 10 Hellmannpunten
De huidige winter 2020/2021 heeft tot op heden nog maar 0,6 Hellmannpunten verzameld, en behoort tot nu toe tot de buitengewoon zachte winters. Wel zouden daar de komende dagen een paar punten bij kunnen komen, maar vooralsnog zijn de 10 Hellmannpunten nog niet in zicht.
De schaatskoorts begint al toe te slaan. Schaatsen op slootjes zit er niet in, maar misschien plaatselijk wel op ondergelopen land? Foto: Gerrit Draaisma, Groningen
Hoe koud wordt het de komende dagen?
Vandaag en morgen is het nog verre van winters. De temperatuur schommelt vandaag rond een zachte +8 graden. Ook morgen is het met 7 graden nog niet erg winters te noemen. Wel kunnen in het noorden hagelbuien voorkomen. In de nacht naar donderdag komt het in het noordoosten en oosten alweer tot vorst en ook in andere delen van het land is wat nachtvorst mogelijk. Tot en met zaterdag houden de vorstdagen stand met in de nachten lichte tot lokaal matige vorst. Tot een ijsdag komt het niet, want de temperatuur ligt veelal tussen de +1 en +3 graden. Zaterdag wordt overigens wel een dag om in de gaten te houden. Vanuit het westen trekt een neerslaggebied het land binnen. Door de lage temperaturen kan de neerslag landinwaarts in de vorm van (natte) sneeuw vallen. Uiteindelijk gaat de neerslag overal over in regen. Vanaf zondag ligt de temperatuur zowel 's nachts als overdag weer boven het vriespunt.
De weerverwachting voor de komende dagen. Vanaf zondag is het weer even gedaan met de winterse speldenprik.
