Kijken we naar de weerkaart van morgen, dan zien we dat de wind uit het noordoosten komt én dat het warmer dan vandaag wordt. Hoe kan het zo warm worden terwijl de windrichting normaal koeler weer brengt? Dat en de hitte in de landen om ons heen vind je in deze blog!
Het weer van morgen (tweede pinksterdag) en dinsdag: terwijl er een noordoostenwind staat neemt de temperatuur steeds verder toe. Morgen bereikt de temperatuur in het zuiden wederom de 30 graden, en dinsdag kan het ook in het midden 30 graden worden. Daarmee zou dinsdag de eerste officiële landelijke tropische dag kunnen worden (30,0 graden of meer in De Bilt). Maar, hoe kan dit gebeuren terwijl er een noordoostenwind staat?
Waar komt de warmte vandaan?
Om deze vraag te beantwoorden kijken we als eerste naar een berekening die de route van de lucht kan volgen. Lucht is altijd in beweging en legt een bepaalde route af. Onderstaande route loopt van 20 mei (afgelopen woensdag) tot aanstaande dinsdag (dat wordt de warmste dag). Dus wat is de herkomst van de warmste lucht op dinsdag?
Het is interessant om naar de verschillende luchtlagen te kijken. De lucht op neushoogte (rode lijn) zien we op 20-5 nog voor de kust van Portugal liggen. Toen kwam de lucht met een zuidenwind naar onze omgeving. Momenteel ligt de lucht die ons de warmste dinsdag gaat bezorgen voor de kust van Denemarken.
De lucht op 400 meter (blauwe lijn) lag eerder deze week nog boven Canada, ligt momenteel boven Engeland en komt dinsdag aan boven Nederland. Ten slotte zien we dat de lucht op 3 kilometer hoogte (groene lijn) eerst nog boven de Sahara lag. Momenteel ligt deze lucht bij Bretagne, om op het warmste moment dinsdag hoog boven ons land te hangen. Het eerste antwoord is dus: de lucht is zo warm omdat het eigenlijk uit het zuiden komt, en met een bocht en een kleine omweg het allerlaatste deel van zijn route uit het noordoosten komt.
In het onderste deel van bovenstaande grafiek vinden we echter nog een tweede antwoord. Hier zie je het hoogteverloop van 20-5 (afgelopen woensdag), langs 24-5 (vandaag) tot dinsdag (26-5). De lucht in de onderste luchtlaag (rode en blauwe lijn) is flink gedaald. De lucht die dinsdag op 400 meter hoogte hangt (blauw), is eerst ruim 6000 meter gedaald voordat het bij ons aankomt. Ook de lucht aan het oppervlak (rode lijn) is bijna 1500 meter gedaald. Deze dalende lucht heeft alles te maken met een sterk hogedrukgebied. Deze zie je op de weerkaart hieronder boven ons hoofd hangen.
Kijk dus eens naar boven, daar zie je boven je hoofd een hogedrukgebied hangen. Je ziet het niet, maar er is massaal lucht aan het dalen. Deze lucht drukt een héél klein beetje zwaarder op onze schouders. Deze dalende lucht wordt tijdens zijn daling steeds verder samengedrukt. De moleculen (hieronder schematisch met witte bolletjes weergegeven) worden steeds dichter bij elkaar gedrukt, en botsen zodoende steeds vaker met elkaar.
Wat temperatuur eigenlijk is
Misschien heb je je ooit al eens afgevraagd wat temperatuur eigenlijk is. De temperatuur heeft te maken met trillingen van of botsingen tussen moleculen. Botsen moleculen heel veel met elkaar, dan bewegen (trillen) ze sneller en dan voelen we dat als warm. Als ze weinig botsen, dan bewegen ze trager en voelen we dat als koud.
Een hittekoepel of "heatdome"
Terug naar de hogedruk. Dalende lucht zorgt ervoor dat moleculen samengedrukt worden. Als moleculen samengedrukt worden, botsen ze meer en daardoor warmt de lucht op. Dit is de uitgebreide uitleg waarom dalende lucht opwarmt. Nu bevinden we ons precies onder een hogedrukgebied met véél dalende lucht. Hierdoor warmt de lucht op. In het eerste kaartje met de route zagen we dat de lucht ook veel daalde. Daar is ons tweede antwoord: de lucht is flink gedaald en daardoor is de lucht dezer dagen extra warm geworden. Bovendien komt een deel van de lucht ook uit de Sahara, en is daardoor ook extra droog. Deze droge lucht warmt nog wat sneller op.
Warmte boven ons hoofd
Voeg bij ons eerste en tweede antwoord nog een snufje klimaatverandering toe, en dan is de lucht al snel (bijna) recordwarm. Op dit moment is de gehele onderste 5 kilometer van de dampkring zo warm als het sinds tenminste 1979 nog niet was. Dat zie je hieronder aan het roze recordwarme gebied.
Dit record tot 5 kilometer hoogte merken we ook aan de grond. In de animatie van de afgelopen dagen zie je de (onofficiële) records op verschillende weerstations. Een deel van deze stations bestaat nog niet zo heel lang, en bereikt daardoor wat makkelijk een recordwaarde. Maar toch, dat talloze dagrecords en enkele maandrecords zo massaal verbroken worden heeft goed aan hoe groot het gebied met (extreme) hitte is.
Europese hittegolf
De noordoostenwind komt vanaf de Noordzee en brengt zo een klein beetje verkoeling voor Nederland en Duitsland. Deze iets minder warme lucht bereikt echter niet de landen die dit ook goed zouden kunnen gebruiken. Landen zoals Spanje, Frankrijk, België en Groot-Brittannië. In deze landen is de warmte nog veel uitzonderlijk dan in Nederland.
In Spanje ligt de warmte nog net onder recordwaarden, maar het gaat hier vooral de lange duur van de hitte zijn. De temperaturen liggen in het hele land al langer rond 35 graden, ook in gebieden die dit niet gewend zijn. Verkoeling is hier nog niet in zicht. In Frankrijk is het ook op grote schaal 30 tot 35 graden. Deze temperaturen zien ze in Frankrijk wel eens vaker één dag in mei, maar een serie van 7 aaneengesloten dagen deze hitte in het voorjaar hebben ze hier nog nooit gezien. In Engeland is het ook al dagenlang uitzonderlijk warm, een hittegolf naar Engelse definitie gaan ze zeker halen. Ook het Engelse mei-hitterecord van 32,8 graden uit 1944 zou wel eens kunnen gaan breken. Het kan in het zuidoosten van Engeland namelijk dinsdag ruim 33 of 34 graden worden.
Hittestress
Nu zullen mensen die wel eens in Spanje op vakantie zijn geweest wellicht benoemen dat hitte in Spanje anders voelt als hitte in Nederland, omdat luchtvochtigheid ook een belangrijke rol speelt. 30 graden in Nederland voelt vaak benauwder dan 30 graden in Spanje. Luchtvochtigheid wordt echter steeds vaker meegewogen in weersverwachtingen. Hieronder zie je een kaart met de hittestress index, die weegt hoe benauwd de lucht aanvoelt. Hier zie je de omvang van het gebied met sterke of plaatselijk zelfs zeer sterke hittestress.
Tot en met dinsdag heet
Dus de heetste lucht komt in Nederland op dinsdag aan. De temperaturen zijn dan als volgt: 24 graden op de Wadden, 26 tot 29 graden in het noorden, 30 tot 32 graden in het midden en in het zuiden zou het op een enkele plek 33 graden kunnen worden. In de middag begint een zeewind vanuit het uiterste noorden operatie afkoeling. Het zal echter de hele nacht duren voordat koelere lucht het zuiden van het land bereikt heeft. De nacht van dinsdag op woensdag lijkt dus met name in het zuiden ook behoorlijk warm te verlopen (15 tot 20 graden). Woensdag zijn wij van de hete lucht verlost, dat geldt niet voor de Fransen die tot het weekend moeten wachten op substantiële afkoeling. De Spanjaarden hebben nog geen zicht op verkoeling, behalve een vlucht richting de Spaanse bergen.
