Wat was het heerlijk lenteweer de afgelopen dagen. Heb jij ook genoten van al dat gefluit in de natuur? Maar welke vogels hoor je vooral aan het begin van de lente en wanneer is de piek van het vogelfluitconcert. In deze blog lees je er meer over.
Het eerste gefluit
Het is al een gefluit van jewelste. Nu de dagen langer worden hoor je steeds meer vogelgezang. In de maand maart zijn vooral de Nederlandse overwinteraars waaronder de merel, zanglijster, boomkruiper, koolmees en het roodborstje actief maar volgens sommige mensen markeert de blauwborst het begin van de lente.
Zingende roodborst in de lentezon (foto: Ria Luttikhold)
Vroege vogels
Opvallend aan dit jaar is dat de blauwborst en ook de tjiftjaf er extra vroeg bij zijn. Door de zachtere winters zien we steeds vaker dat de tjiftjaf ook overwintert in onze streken, terwijl de tjiftjaf juist vaak overwintert rond de Middellandse Zee en Noord-Afrika. Deze vogel legt dus zo’n 2000 tot 3000 kilometer af om hier in Nederland te komen broeden. De blauwborst heeft Nederland vroeg weten te bereiken en dat heeft met de windrichting te maken. De wind kwam vaak uit de zuidoosthoek waardoor de blauwborst wind mee had.
De tjiftjaf overwintert steeds vaker in onze omgeving (foto: LoesRodermond)
Latere vogels
Er zijn vogels die nog een veel langere reis afleggen naar Nederland zoals de fitis die overwintert in West-Afrika op zo’n 5000 kilometer afstand. Deze vogel maakt vaak een tussenstop in Frankrijk of Spanje voordat ze verder vliegen naar Nederland. Van de “trekvogels” is dus de tjiftjaf een vroege vogel die in Nederland arriveert, de rest komt later en dan ook nog niet allemaal tegelijk. Het moment van terugkeer hangt bijvoorbeeld af van de daglengte, temperatuur en de hoeveelheid voedsel die beschikbaar is. Ook is het weer wat de vogels onderweg tegenkomen van groot belang. De grasmus, gierzwaluw en spotvogel arriveren pas in april of mei. De terugreis richting Nederland kan tijdelijk onderbroken worden in geval van kou of wind tegen. Dat zou komende dagen zomaar het geval kunnen zijn maar daarover later meer in deze blog.
Fluitconcert
Er zijn vogels die in de nacht al beginnen met zingen zoals de nachtegaal, rietzangvogels en de roodborst maar met name in de ochtend is er veel vogelgezang. De zanglijster en de merel beginnen al heel vroeg in de ochtend aan het fluitconcert. Er zijn diverse redenen te bedenken waarom. Ten eerste zijn de meeste insecten in de vroege ochtend nog niet actief dus voedsel zoeken heeft nog geen zin en ten tweede reikt het geluid in de vroege ochtend ver vanwege wat meer vocht en minder wind in de atmosfeer. Vogelgezang geeft veel informatie over waar de vogel zich bevindt. Dat is nodig om het territorium aan te geven en een paringspartner aan te trekken. Het is ook handig om tegelijk te zingen dan weet je exact waar je buurman zich bevindt. Na een tijdje ken je dan je buren en dat geeft rust: geen andere kapers op de kust. Er zijn ook vogels zoals de waterrietzanger die de voorkeur geven om juist in de avond rond zonsondergang te gaan zingen. Ook dan is het vaak rustiger en vochtiger in de atmosfeer.
De zanglijster begint al vroeg aan zijn ochtendserenade (foto: Trudy Fortuijn - van Es)
Dawn Chorus
Iedere vogelsoort heeft z’n eigen geluid waardoor er een heel vogelorkest gevormd word. Begin mei is er meestal een piek in het vogelochtendconcert. De eerste zondag in mei is uitgeroepen tot International Dawn Chorus Day een initiatief van de Ierse nationale radio. Dawn Chorus werd in 2016 live uitgezonden op de Nederlandse radio in het programma Vroege Vogels. Van 3 uur ’s nachts tot 7 uur in de ochtend kon je toen live meeluisteren met de fluitpiek rond zonsopkomst. Inmiddels is Dawn Chorus door meer landen overgenomen zo ook door Nederland. Tot ongeveer half juni valt er te genieten van het ochtendfluitconcert maar na de langste dag op 21 juni neemt het gefluit snel af. De afnemende daglengte heeft namelijk invloed op de hormonen van de vogel die de zang stimuleren.
Gelukkiger door vogelgeluiden
Veel mensen komen tot rust in de natuur en zeker als er dan ook nog vogels aan het zingen zijn. Uit Brits onderzoek (2022) bleek dat mensen zich beter voelden wanneer ze vogelgezang hoorden. Vooral op het humeur heeft het een positief effect dus het loont om in de vroege ochtend of rond zonsondergang een wandeling in bijvoorbeeld het park te maken waar nu ook nog eens van alles in bloei staat. Mocht je komende tijd in je tuin zitten, in het bos of park wandelen of in andere natuurgebieden en je weet niet wat voor vogel je hoort dan kun bijvoorbeeld de Merlin Bird App gebruiken of je kan alvast vogelgeluiden beluisteren op de site van de Vogelbescherming, ook vind je daar een lijst met vogels die nog moeten terugkeren naar Nederland.
Tijdens een wandeling kun je genieten van een vogelfluitconcert (foto: Gerrit Draaisma)
Vogelfluitweer of niet?
Nou, niet echt want het roer gaat om, maart roert echt zijn staart. Vandaag is dat al te merken. Er komt meer bewolking en het is harder gaan waaien, en dan komt er ook nog eens regen aan. Vannacht passeert een actief regengebied met aan zee een stormachtige wind en kans op zware windstoten in de kuststrook. In het westelijk Waddengebied tot 100 km/uur. Morgenochtend vallen er dan nog stevige maartse buien met kans op hagel en onweer dus nee niet echt lekker vogelzangweer. Achter de buien klaart het wat op en is het tijdelijk droger. Later in de middag volgen nieuw maartse buien. De wind draait naar het noordwesten (ook geen gunstige windrichting voor terugkerende vogels vanuit het zuiden). Ook wordt het een stuk kouder met hooguit 9 graden in de middag. Ook donderdag vallen stevige winterse buien. Tegen het weekend wordt het wat droger en is er minder wind. De temperatuur krabbelt weer iets omhoog richting de 11 graden op zondag.
Het lenteweer heeft even pauze
