Menig persoon had je wellicht niet geloofd als je tijdens de regionale sneeuwval van afgelopen donderdag had gezegd dat het een week later plaatselijk bijna 20 graden zou kunnen worden. Toch is het echt zo. In deze blog plaatsen we deze omslag van winter naar lente in perspectief. Wat waren de grootste weersomslagen van Nederland? Is het normaal om in februari opeens van winter naar lente te gaan? Hebben we tegenwoordig grotere weersomslagen dan vroeger? Hieronder lees je het.
Wat is een weersomslag?
Een weersomslag is een omslag in vaak zowel temperatuur als weerbeeld. Zo'n omslag kan zich voltrekken in één dag, over meerdere dagen of zelfs gedurende een week. In deze blog kijken we naar omslagen in temperatuur gedurende twee opeenvolgende dagen, en gedurende een week. Ook kijken we even naar extreme temperatuursverschillen binnen één maand.
Bij temperatuursverschillen binnen één dag spreek je vaak over de dagelijkse gang. Hierover is eerder deze blog geschreven:
Van koud naar warm: 6 vragen over de dagelijkse gang
Hoe groot worden de verschillen deze week?
Donderdagochtend viel er sneeuw in een strook van Oost-Nederland naar West-Nederland, regionaal viel er een sneeuwdek van enkele centimeters dik. In het zuiden viel er een mix van natte sneeuw en regen, terwijl het noorden droog bleef. Daar waar sneeuw viel was het gevoelsmatig een winterse dag. Aangezien de sneeuw bij temperaturen van rond het vriespunt viel, geeft de temperatuur een wat minder winters beeld. Toch vroor het vorige week nog wel een aantal nachten. Het koudste was het vorige week woensdag in het West-Brabantse Woensdrecht (-3,3 graden), daarom kijken we naar de temperatuur op dit weerstation.
Morgen, precies een week later, kan het op veel plaatsen 17 of 18 graden worden. Op weerstation Woensdrecht verwacht ik dat de temperatuur tussen de 18,5 en 19,0 graden uitkomt. Dat levert binnen één week een temperatuursverschil op van ongeveer 22 graden. Is dit veel? Dat zal blijken als we naar de records gaan kijken.Meer informatie over het weer van morgen, lees: Eerste vroege lentedag op komst: woensdag 15 tot 20 graden
De grootste omslagen uit de Nederlandse weergeschiedenis
Bij de zoektocht naar de records heb ik me allereerst even beperkt tot de 9 hoofdstations: De Bilt, Groningen, Den Helder, Vlissingen, Maastricht, Eindhoven, Twenthe, Schiphol en Rotterdam.
De 3de plaats is voor 1964 te Eindhoven, toen het 27 augustus nog 35,4 graden was, terwijl het 1 september afkoelde tot slechts 2,7 graden. Een verschil van 32,7 graden binnen 5 dagen!
De 2de plaats is voor 1968, opnieuw te Eindhoven. Toen werd op 13 januari de ijskoude temperatuur van -21,7 graden bereikt, terwijl het op 15 januari alweer 11,2 graden werd. Een verschil van 32,9 graden binnen 2 dagen!
Sterker nog, op 14 januari 1968 was het ook al 11,1 graad in Eindhoven. Daarmee is het ook de grootste temperatuursverandering binnen opeenvolgende dagen van Nederland. Stel je eens voor, gisteren -21,7 graden, en vandaag "gewoon" weer 11,1 graad op de thermometer, een bizar verschil.
De grootste temperatuursverandering binnen één week staat op naam van De Bilt, het jaar was 1912. Op 3 februari was het -20,1 graad in het Utrechtse weerstation, maar 9 februari stond er een haast lenteachtige 13,7 graden op de thermometer. Een verschil van 33,8 graden binnen 6 dagen!
Al met al valt de omslag van 22 graden in Woensdrecht dus wel mee, vergeleken met deze enorme omslagen.
Misschien de saaiste weerweek
Voor meteorologen brengen grote temperatuursveranderingen wat spanning in het werk, weken met lang hetzelfde weerbeeld of temperatuur worden eerder als saai ervaren. We kunnen ook kijken welke week de kleinste variatie in temperatuur had. Deze dubieuze eer gaat naar Vlissingen. Tussen 9 en 20 december 1914 hadden we in Vlissingen een temperatuur die constant tussen de 6,2 en 9,0 graden lag. Dat is slechts 2,8 graden verandering in twaalf dagen tijd!
Het jaargetijde van de temperatuursveranderingen
Is december een logische maand voor zo weinig temperatuursveranderingen? En hebben januari, februari of augustus juist grote veranderingen? Als we de gemiddelde veranderingen per dag berekenen zien we een duidelijke jaarlijkse cyclus. De verschillen zijn in december inderdaad het kleinst, dan zit er gemiddeld 11,5 graad verschil in de temperatuur binnen één week. In januari zijn de verschillen ook nog klein, in februari begint dit snel op de lopen, met een piek in de eerste week van mei. Dan is het verschil gemiddeld al 18 graden. Dit is de maand waarbij je waarschijnlijk het vaakst 's ochtends vroeg nog een jas nodig hebt, terwijl 's middags de korte broek al aan kan.
Dit patroon wordt echter vooral veroorzaakt door de toename van dagelijkse gang (het verschil tussen de hoogste en laagste temperatuur op een dag). Dit patroon komt dus niet doordat er ineens koudere of warmere lucht wordt toegevoerd.
We kunnen het effect van de dagelijkse gang elimineren door in plaats van de hoogste en laagste temperatuur op een dag (mimimum en maximum), nu te kijken naar de omslag in de gemiddelde dagtemperatuur. Dan krijgen we de onderstaande grafiek.
In de winter lijken de temperatuurschommelingen het grootste te zijn (7 graden verschil in gemiddelde dagtemperatuur). Dit komt waarschijnlijk doordat Noordoost-Europa fors afkoelt, terwijl de Atlantische en Middellandse Zee relatief warm blijven. Windrichting heeft een groot effect, de draaiing van de wind kan ineens zachtere of koudere lucht aanvoeren.
Dan schommelt de temperatuur in maart en april minder, terwijl de schommelingen in mei en begin juni juist weer groot zijn. Dit zou verklaard kunnen worden doordat nu Zuid-Europa de uitschieter is. Daar begint het rond deze tijd al echt te zomeren, terwijl de wind vanaf koud zeewater de temperatuur weer snel kan laten dalen.
Tussen juni en september heeft de zomer zich over heel Europa verspreidt en is het zeewater ook opgewarmt. Hierdoor is het verschil tussen de windrichtingen een stuk kleiner, dat zien we mooi terug in de grafiek.
Maart 2005
Tot nu toe hadden we het vooral over de verschillen binnen één week, omdat dit beter aansluit bij het weergeheugen van de gemiddelde persoon. De meeste mensen zijn van het weer van twee weken geleden het meeste alweer vergeten. Kijken we naar een langere periode van 1 maand, dan komt een recente maand naar voren: maart 2005!Misschien herinner je dit nog. Begin maart 2005 viel er een pak sneeuw, waarna de temperatuur in Marknesse (Flevoland) omlaag dook tot -20,7 graden. Het weer sloeg al snel om, en het sneeuwdek smolt weg. Het werd 16 maart in het Brabantse Gilze-Rijen 21,0 graden. Wat later werd het verschil binnen één maand nog wat groter, toen in Eelde bij Groningen de temperatuur steeg tot 21,3 graden. Zodoende staat het record van grootste temperatuurverschil binnen één maand op een verschil van 42,0 graden.
Nemen de temperatuursschommelingen toe?
De standaard meetreeksen lopen in Nederland vanaf 1901. We kunnen kijken of de veranderingen in temperatuur door het jaar heen toe- of afgenomen zijn.
Uit bovenstaande grafiek blijkt dat het ene jaar grotere temperatuurschommelingen heeft dan het andere. Van een trend lijkt echter amper sprake. De natuurlijke schommelingen van jaar tot jaar verschillen ongeveer 1 graad, terwijl een mogelijke verandering in schommelingen over 125 jaar slechts 0,1 graad zou bedragen. Zoals in deze blog beschreven wordt neemt de dagelijkse gang wel iets toe, waardoor de temperatuursverschillen tussen dag en nacht met 8% zijn toegenomen.
