Het is wellicht een vreemde titel, want wat hebben wervelwinden met muziekinstrumenten te maken? Nou, verplaatsing van lucht is een overeenkomst. Maar met tuba wordt niet gerefereerd aan een koperen blaasinstrument, maar wordt een weerfenomeen bedoeld.
De afgelopen dagen trokken er soms stevige buien over het land. Soms waren het van die enorme plensbuien, waarbij letterlijk de hemelkraan werd opengedraaid. Daarbij kwam soms onweer voor en plaatselijk viel kleine hagel. Er werd op een enkele plek bij zo’n zware bui ook nog wat anders opgemerkt. Een kleine trechtervormige wolk, die ook een draaiende beweging vertoonde.
Deze foto werd in Hollandscheveld genomen door Fiona Mulder. Op de foto is de trechtervormige wolk te zien, de zogenaamde tuba of funnel cloud.
Deze trechtervormige wolk onder de buienwolk (Cumulonimbus) wordt een tuba genoemd. In het Engels spreekt men van een funnel cloud. De tuba maakt deel uit van de Cumulonimbus en wordt gevormd door sterke stijg- en daalstromen en vormt de basis van een wind- of waterhoos. Een hoos ontwikkelt zich vanuit de basis van de wolk richting de grond. Pas als de roterende slurf contact maakt met de grond mag er gesproken worden van een hoos. In extreme situaties, bij zeer hoge windsnelheden (boven 100 km/u doorstaande wind) is sprake van een tornado.
Windhoos
Maar even terug naar de windhoos. Een windhoos is een wervelwind en kan ontstaan wanneer er op verschillende hoogtes grote verschillen zijn in windrichting (windschering) en temperatuur. Door die dynamiek ontstaan er wervelingen die zich kunnen ontwikkelen tot een windhoos. Ofwel, in de sterk stijgende luchtbewegingen in een bui kan een rotatie ontstaan door de grote verschillen in windsnelheid en -richting op hoogte. Een volgroeide windhoos is een roterende slurf onder een bui die een spoor van vernieling kan achterlaten. Windhozen zijn niet goed te verwachten, er kan hoogstens gezegd worden of een bui potentie heeft om een windhoos te herbergen. Windhozen kunnen een spoor van vernielingen achterlaten. Kenmerkend voor de schade door de roterende wervelwind is dat alles alle kanten is op geslingerd.
Windhoos bij Montfort op 4 juni 2019. De foto werd genomen door Thieu Smeets. De slurf is niet geheel zichtbaar, maar maakt wel duidelijk contact met de grond.
Waterhoos
Dan is er nog de waterhoos, die op het eerste gezicht veel lijkt op de windhoos. De waterhoos ontstaat echter alleen boven een wateroppervlak, bijvoorbeeld boven het IJsselmeer en de Waddenzee. Ze ontstaan wanneer koude lucht over een relatief warm wateroppervlak stroomt. Dit is ook de reden dat waterhozen meestal in september en in de vroege herfst voorkomen. Het water is in die periode namelijk het warmst. Waterhozen ontstaan ook bij buien, maar het hoeft niet perse een zware bui te zijn. Zolang de temperatuurverschillen maar groot genoeg zijn. Daarnaast moet er voor het ontstaan van een waterhoos juist niet teveel wind en windschering staan. Een groot verschil met z’n broertje op het vaste land. De waterhoos is overigens ook minder groot en krachtig en daarmee minder gevaarlijk dan de windhoos.
Op 13 mei jl. legde Ilse Kootkar deze waterhoos of tuba vast bij Den Helder. Aangezien je niet kunt zien of de wervel de grond raakt spreken we in elk geval van een tuba.
Een mooi voorbeeld van een waterhoos en twee tuba's in een foto vastgelegd (vandaag precies 5 jaar geleden) boven het IJsslemeer, bij Warns. (foto: Paula Brandenburg)
Waterhoos, gefotografeerd van een Do 228 van de Kustwacht in de buurt van Vlieland op 31 oktober 2018. (foto: Marcel Bedeke)
De kans op een wervelwind of windhoos neemt de komende dagen sterk af. Morgen trekken er nog wel een aantal buien over het land, met in het binnenland kans op onweer. De vorming van een tuba is hiermee niet uitgesloten. Mocht je er een zien, deel het met ons! Maak gerust een foto en stuur deze naar weerfoto@rtl.nl of upload de foto bij onze foto- en videopagina.
Vooruitzichten, met morgen nog een paar plaatselijke buien, soms met onweer. Daarna overwegend droog en een stuk warmer.
