Een ongekende mariene hittegolf laadt de Noordzee op als een thermische batterij. Met nu al recordhoge temperaturen van meer dan 20 °C in juli en een verder opwarmende Noordzee, dreigen na de zomer zware plensbuien met wolkbreuken langs de kust.
Wie deze zomer verkoeling zoekt in de Noordzee, komt voor een verrassing te staan: het zeewater aan de Nederlandse kust is ongekend warm. Bij het KNMI-meetstation Lichteiland Goeree, voor de kust van Zuid-Holland, werd op 8 juli een watertemperatuur van 20,0 °C gemeten. Niet eerder was het zo vroeg al 20 graden in de zomer. Op 16 juli was het water zelfs 20,6 °C. In de heetste zomers uit het verleden werd altijd pas eind juli deze watertemperatuur bereikt. Normaal is het water nu 16 à 17 graden.
Omdat de Noordzee zijn thermische piek pas eind augustus bereikt, stevent deze zomer af op absolute toppositie. Gemiddeld is de watertemperatuur eind augustus bijna 20 graden, dus de waarde die we nu hebben, wordt meestal niet eens gehaald. Dat het nu gebeurt is uniek. Het record staat op augustus 2018, toen de watertemperatuur tijdens de extreme hittegolf steeg tot 21,6 °C. Maar die opwarming heeft een keerzijde: de Noordzee transformeert geleidelijk tot een geladen warmtebatterij die het kustweer later dit jaar flink kan laten ontsporen.
Bij meetstation Lichteiland Goeree voor de Zuid-Hollandse kust liep de zeewatertemperatuur op 8 juli 2026 op tot 20,0 °C, hoger dan ooit gemeten voor deze tijd van het jaar. Bron: waterinfo.rws.nl/publiek/watertemperatuur/goeree.lichteiland/details
Mogelijk komen we binnenkort in de buurt van het absolute record uit 2018. Het is nog ver weg, maar de weerkaarten tonen voor volgende week alweer een nieuwe hittegolf. Vanaf woensdag kan de temperatuur de 30 graden bereiken.
De jaarcyclus schuift omhoog
De piektemperatuur van 20,6 °C staat niet op zichzelf, maar vormt het zoveelste bewijs van een structureel opwarmende zee. Dit is het gevolg van de door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Metingen van het KNMI sinds 1984 laten zien dat de complete jaarlijkse temperatuurcurve van de Noordzee gestaag omhoogschuift.
Dit jaar is hard op weg om het record uit 2018 te verbreken. Bron: KNMI
Niet alleen de temperatuur op de warmste zomerdag stijgt elke tien jaar met gemiddeld 0,4 °C, ook de koudste winterdag warmt op (0,5 °C per decennium). De zee koelt 's winters minder af en warmt 's zomers sneller en verder op.
Mariene hittegolf: wekenlange hitte onder de zeespiegel
Terwijl een hittegolf op land na 5 dagen of een paar weken weer voorbijgaat, voltrekt zich in zee een veel taaier fenomeen: een mariene hittegolf. Wetenschappers spreken hiervan als de zeewatertemperatuur minstens vijf dagen achtereen hoger ligt dan 90 procent van alle historische metingen voor die specifieke kalenderdag.
'Stille' hittegolf
Omdat water warmte vele malen langer vasthoudt dan lucht, kunnen mariene hittegolven weken tot zelfs maanden aanhouden. Waar de Noordzee in mei 2024 zijn toenmalige record van 27 aaneengesloten hittegolfdagen optekende, is de huidige hittegolf bij Lichteiland Goeree gestart op 24 mei 2026 en duurt deze inmiddels al 60 dagen!
Tikkende tijdbom
Die opgeslagen thermische energie verdwijnt niet zomaar. In het najaar en de winter fungeert de warmere Noordzee als een gigantische warmtebatterij. En hoe warmer het water, hoe meer zeewater verdampt. Per graad opwarming verdampt 20 millimeter meer.
Niet alleen de Noordzee is extreem warm. Ook langs de kust van Frankrijk, Spanje en Portugal worden recordhoge watertemperaturen gemeten. De Middellandse Zee spant echter de kroon. Niet eerder was deze zee zo vroeg in de zomer zo warm. Bron: pulse.climate.copernicus.eu
De kans op zware buien neemt daardoor later in de zomer toe. Als de lucht op grote hoogte dan kouder wordt, is het temperatuurverschil tussen de ‘bovenlucht’ en het zeewater heel groot. Bij een aanvoer vanuit het westen of noordwesten, ontstaan boven het warme water enorme plensbuien met onweer. Deze trekken dan de kustgebieden binnen en veroorzaken daar enorme wolkbreuken met wateroverlast. Deze situatie kan soms weken aanhouden, met extreem grote neerslaghoeveelheden tot gevolg.
Zomer 2006
Een mooi voorbeeld is de zomer van 2006. Juli was met afstand de warmste zomermaand ooit gemeten en de op een na zonnigste. Landelijk viel maar 32 mm regen en daarmee was het opvallend droog.
In augustus sloeg het helemaal om. Met een westelijke stroming werd, vooral op grote hoogte, veel koelere lucht aangevoerd. Boven het warme zeewater ontstonden talrijke buien en deze trokken het land binnen. Met landelijk gemiddeld 190 mm was het de natste augustus ooit gemeten en na 1963 was de zon niet zo weinig te zien. In het Zeeuwse Schoondijke viel 320 mm en dat was net geen landelijk maandrecord. In augustus 2004 viel in Maasland met 325 mm net iets meer.
Of het dit jaar ook zo gaat, is afwachten. We hebben immers alleen ‘last’ van deze kustbuien, als de stroming uit het westen tot noordwesten komt. Maar als dit gebeurt, wordt de enorme warmtebatterij voor onze kust benut en dat zullen we merken.
Het zeewater zal komende tijd verder opwarmen. In de loop van volgende week stijgen de temperaturen weer tot 30 graden, landinwaarts kan het nog heter worden. Let ook op de nachttemperaturen, deze zijn aan zee opvallend hoog, mede door het warme water.
