Wie deze dagen langs de Nederlandse rivieren wandelt, ziet het meteen: de lage waterstanden. Dat het al een tijd extreem droog is weten we, en de Rijn merkt dat ook. Daar wordt de afgelopen dagen namelijk een historisch lage waterafvoer gemeten.
Volgens het KNMI beleven we een ongekende zomersituatie. Halverwege juli werd het record voor die maand al verbroken toen het daggemiddelde zakte naar 771 m³/s. Het maandgemiddelde van juli werd ook een record. Gemiddeld over de hele maand bedroeg de afvoer van de Rijn 844 m³/s.
Vorige week zakte het daggemiddelde nog verder weg dan in juli. Op maandag 3 augustus werd een gemiddelde afvoer van 630 m³/s gemeten. Op donderdag 6 augustus lag de afvoer op 655 m³/s.
Om dat in perspectief te plaatsen: het absolute laagterecord staat op 620 m³/s en stamt uit november 1947. Daar zitten de huidige metingen dus nog maar een fractie boven. Bovendien is de huidige droogte in de zomer veel problematischer dan in het najaar van 1947. In augustus is de watervraag voor de landbouw en natuur door de enorme verdamping namelijk veel groter dan in november.
Niet alleen in Nederland wordt een lage afvoer gemeten. De waterstand in de Bodensee in Duitsland, waar de Rijn doorheen stroomt, kwam eind juli onder de laagst gemeten waterstand voor deze tijd van het jaar, ten opzichte van de meetperiode 1991-2020.
Waterstand Bodensee ten opzichte van het langjarig gemiddelde. Bron: RWS/BAFU
Momentopname of daggemiddelde?
Als je de actuele metingen van Rijkswaterstaat live volgt, zie je soms getallen voorbijkomen die al onder die 620 m³/s duiken. Er is dan alleen niet direct sprake van een record.
Actuele Rijnafvoer bij Lobith twee dagen terug en twee dagen vooruit. De gemeten afvoer schommelt voortdurend. De rode lijn geeft de verwachting weer. Bron: RWS
De waterstand en afvoer fluctueren gedurende de dag. Dit komt onder andere door de wind en bijvoorbeeld ook door het openen en sluiten van sluizen bovenstrooms. Een record telt alleen pas officieel als het daggemiddelde over een volledige 24 uur onder de 620 m³/s zakt. Een korte dip overdag is dus nog geen officieel historisch dieptepunt.
Wordt het record verbroken?
Soms kan een beetje neerslag in het stroomgebied van de Rijn de afvoer een paar dagen heel licht stabiliseren of ophogen. De afgelopen maanden hadden we alleen al te maken met minder neerslag dan gemiddeld tussen 1991 en 2020, en ook de langetermijnverwachting is duidelijk: er is veel te weinig regen in zicht om het structurele tekort aan te vullen. Het is dan ook niet uitgesloten dat het record uit 1947 binnenkort sneuvelt.
Droogte in Europa uitgedrukt in neerslagafwijking ten opzichte van het gemiddelde over 1991-2020. De bruine tinten geven aan dat er minder neerslag viel dan gemiddeld voor die maand. Bron: KNMI
