De lucht trilt boven het asfalt, de nachten koelen nauwelijks af en de thermometer tikt waarden aan die we normaal eerder in Zuid-Europa verwachten! De komende dagen wordt het echt snikheet en dit is geen toevallige warme periode. Het is het resultaat van een hardnekkig samenspel tussen een geblokkeerde straalstroom en een zogenoemde hittekoepel. Samen zorgen ze ervoor dat de hitte zich vastbijt in onze regio en voorlopig niet van plan is te vertrekken.
Een hittekoepel is in feite een grote bel van warme lucht in de hogere luchtlagen. Deze ontstaat onder een hogedrukgebied. Dit komt omdat bij een hogedrukgebied op grote schaal de lucht daalt. Door het dalen wordt de lucht als het ware samengedrukt en door die compressie warmt de boel op. Het resultaat is een stabiele, droge en steeds hetere luchtmassa die nauwelijks verplaatst.
Wij meteorologen noemen een hogedrukgebied ook wel eens een deksel op de spreekwoordelijke pan. De warme lucht onder het hogedrukgebied kan namelijk geen kant op! Tegenwoordig spreken we bij een langdurige situatie ook wel van een hittekoepel. Onder zo’n koepel kan de temperatuur dag na dag oplopen. De zon heeft vrij spel, wolkenvorming wordt onderdrukt en de bodem droogt snel uit. Dat laatste versterkt de hitte nog verder: een droge bodem verdampt minder water, waardoor meer zonnestraling direct wordt omgezet in warmte. Zo ontstaat een zelfversterkend systeem dat soms dagen tot zelfs weken kan aanhouden.
De straalstroom: een geblokkeerde snelweg in de atmosfeer
De straalstroom is een keiharde wind op zo’n 10 kilometer hoogte en het klinkt misschien gek, maar juist deze enorme rivier van wind veroorzaakt momenteel die enorme hitte in Europa! Meestal zorgt de straalstroom juist voor lekker dynamisch weer. Hij sleurt lagedrukgebieden en storingen vanaf de oceaan richting Europa en houdt het weer in beweging. Maar op dit moment waait het minder hard op de straalstroom en net als bij een traag stromende rivier, begint deze dan te meanderen.
Door die enorme kronkels in de straalstroom ontstaan atmosferische blokkades: hogedrukgebieden normaal in beweging zijn zitten vast en veranderen nauwelijks van plaats. Precies zo’n blokkade ligt nu boven West-Europa. De straalstroom buigt eromheen, waardoor storingen ons niet bereiken en de hittekoepel stevig op zijn plek blijft. Je zou het ook kunnen zien als een afgesloten snelweg, waar je nu de alternatieve ‘omwegroute' krijgt. Het is alsof de atmosfeer op de pauzeknop heeft gedrukt.
De witte pijlen laten de straalstroom zien. Doordat het op 10 km hoogte minder hard waait, begint hij te kronkelen. Hierdoor is een blokkade ontstaan boven West-Europa. bron: Windy
Waarom het nu zó heet wordt
De combinatie van een hardnekkig hogedrukgebied, een noordelijk gelegen straalstroom en een droge ondergrond zorgt ervoor dat de hitte zich kan opstapelen. Bovendien wordt warme lucht uit Zuid-Europa en Noord-Afrika naar onze regio getransporteerd, wat de temperaturen nog verder opdrijft.
De lucht warmt niet alleen overdag op, maar koelt ’s nachts nauwelijks af, vooral in de steden die door alle dicht op elkaar gestapelde gebouwen, drukte en airco’s worden bestempeld als hitte-eilanden. Daardoor begin je elke dag warmer dan de vorige. Er wordt een soort domino-effect ontwikkeld waarbij het een het ander versterkt. Zo zal bijvoorbeeld de luchtkwaliteit ook verslechteren de komende tijd: onder de deksel van het hogedrukgebied stapelt luchtvervuiling zich op die niet weg kan. En door de hitte in combinatie met de zon en stikstofdeeltjes in de lucht is de kans op zomersmog groot. Verder droogt de bodem verder uit, waardoor het nog weer gemakkelijker kan opwarmen.
Ook al hou je van zon en warmte, bijna niemand is gebouwd voor deze hitte. Het kan je overvallen en dus gevaarlijk zijn. Het levert hittestress op. Meer hierover lees je in dit artikel.
Steeds vaker hittekoepels en hittegolven
Hoewel dit soort blokkades vroeger ook voorkwamen, zien we dat ze door klimaatverandering vaker en ook langduriger optreden. Dit betekent dat hittegolven ook vaker gaan voorkomen in de toekomst en ook heftiger kunnen uitpakken. Ook in Nederland is er een landelijke hittegolf in de maak en dit is gelijk een behoorlijk extreme, gezien de temperaturen op veel plekken in Nederland meerdere dagen boven 35 graden gaan uitkomen! Het is ook niet uitgesloten dat lokaal 40 graden wordt gehaald.
Wat betekent dit voor Nederland de komende tijd?
De komende dagen zie je de hittekoepel uitbreiden en een klein beetje verplaatsen, waardoor Nederland er vol onder komt te liggen. Zolang de straalstroom niet terugkeert naar een actievere, zuidelijkere positie, blijft de hittekoepel dominant. Pas wanneer een Atlantische storing erin slaagt het hogedrukgebied te verdringen, kan de hitte worden doorbroken. 
Dit is de een vierluik met de temperatuur op hoogte voor de komende dagen. Je ziet hier duidelijk dat Nederland nog vol onder de hittekoepel ligt. bron: WXcharts
Deze week zitten we zoals bovenstaande kaart laat zien nog vast onder de 'warme stolp' en volgens de laatste weermodellen blijft dit in ieder geval tot en met zaterdag zo. Daarna lijkt de koepel zich langzaam wat meer oostwaarts te verplaatsen, waardoor het bij ons weer wat aangenamer wordt qua temperatuur. Bekijk hier het weer voor 14 dagen vooruit in jouw woonplaats.
