We krijgen vandaag ontzettend veel foto’s binnen van melkachtige kringen rondom de zon. Deze zogenaamde halo’s komen vaak voor als er sluierbewolking voor de zon hangt, maar het is niet het enige verschijnsel dat je dan zou kunnen verwachten. Het is wel veruit de bekendste, mede door de aloude spreuk: "Kring om de zon? Water in de ton!" Maar klopt die uitspraak wel? 

Optische verschijnselen

Een halo is één van de vele optische verschijnselen die we kennen in de weerkunde. “Optische verschijnselen” is de verzamelnaam voor alle bijzondere lichtverschijnselen die in de atmosfeer voorkomen. Regenbogen zijn wellicht het meest bekende voorbeeld, maar ook mistbogen en wolkenbogen vallen in de categorie optische verschijnselen. Naast de veelvoorkomende halo, zijn ook bijzonnen en lichtzuilen optische verschijnselen die we in Nederland af en toe waar kunnen nemen.

Figuur 1: Een foto van de halo vandaag!

Zon en ijskristallen/waterdruppels

Eigenlijk heb je maar twee ingrediënten nodig voor optische verschijnselen: de zon en waterdruppels of ijskristallen. Lichtstralen van de zon kunnen namelijk door waterdruppels of ijskristallen gebroken worden. Als dit gebeurt, zijn vaak bijzondere fenomenen te zien. Bij waterdruppels in de atmosfeer zien we bijvoorbeeld regenbogen. Haloverschijnselen zijn juist waar te nemen als er ijskristallen in de atmosfeer zitten. Doordat het op de hoogte van de bewolking (6 tot 12 kilometer) erg koud is, bestaan de wolken daar volledig uit ijskristallen. Deze kristallen zijn vaak plaatvormig en fungeren als een soort prisma: als er licht opvalt, wordt dat afgebogen.

Figuur 2: Licht dat op ijskristallen valt wordt afgebogen, dat kan in bijzondere situaties kleurrijke verschijnselen opleveren! Meestal blijft het echter bij een wat fletse witte verkleuring. 

Halo's

Een prisma doet al snel denken aan kleurrijke lichtafbuiging, toch zijn de haloverschijnselen die we zien vaak niet erg kleurrijk. Ze zijn eerder flets wit, al komt het af en toe voor dat er wat kleur te zien is. Een regenboog is echter veel kleurvaster, maar dat komt doordat het hier om vloeibare waterdruppels gaat. Bij een halo moeten we het juist van bevroren ijskristallen hebben.

Figuur 3: Als je heel goed kijkt, is in deze halo ook een beetje kleur te zien! Het is echter veel fletser dan een regenboog...

Afhankelijk van de vorm en positie van de ijskristallen krijgen we verschillende halloverschijnselen te zien. Ook heeft de stand van de zon invloed op het fenomeen. De bekendste halovorm is de 22 graden halo, die zich manifesteert als een kleine kring om de zon. Of de maan overigens, als het licht dat van de maan weerkaatst fel genoeg is kan ook deze optische verschijnselen veroorzaken. Een tweede, grotere, kring om de zon is ook mogelijk, dat is de 46 graden halo.

Figuur 4: Een overzicht van alle haloverschijnselen die voor kunnen komen. 

Heel erg soms, komen bijna al deze fenomenen tegelijk voor... Zoals op onderstaande foto, gemaakt door Wouter van Bernebeek op de Kahler Asten in Duitsland! 

Figuur 5: Een erg bijzondere foto! Op deze koude winterochtend midden in Duitsland waren bijna alle optische verschijnselen die kunnen ontstaan door ijskristallen in de atmosfeer tegelijk te zien. 

Wat voor halo krijg je te zien?

Welk type halo je te zien krijgt is sterk afhankelijk van de positie van de hoge bewolking met de ijskristallen ten opzichte van de zon. Bij losse sluierwolken, cirrus, komt het vaak voor dat je geen complete halo kan zien. Vandaag heeft de hoge bewolking meer weg van cirrostratus: een meer melkachtige en uitgebreidere vorm van hoge bewolking. Vandaar dat we vandaag zoveel hele kringen te zien krijgen. Bij dit laatste type bewolking is het wel vaak zo dat de halo iets fletser is dan bij normale cirrus.

Figuur 6: Een melkachtige lucht zorgde vandaag voor de kring om de zon.

Kring om de zon, water in de ton?

De bekende volkswijsheid: ‘kring om de zon: water in de ton’ kennen we bijna allemaal. Het is een van de weinige weerspreuken die vaak klopt. De kring om de ton is te zien als er veel hoge bewolking aanwezig is. Een toename van hoge bewolking wordt vaak geassocieerd met een naderend warmtefront. Zo’n warmtefront brengt vaak zelf neerslag, en anders kunnen de storingen die erachteraan komen regen brengen. Dit was vandaag ook het geval.

Figuur 7: De Buienradar vanmiddag om 14.45u. Er was inderdaad regen op komst.

Hoge bewolking hoeft echter niet altijd de voorbode van een storing te zijn. Als de hoge bewolking uit richtingen tussen zuidwest en noordwest komt is het wel bijna altijd raak. Mocht je dus een halo zien bij hoge bewolking die uit westelijke richting is komen opzetten, dan kun je nog even wachten met het sproeien van de tuin!

Figuur 8: Veel neerslag hoeven we de komende dagen trouwens niet te verwachten. Het wordt ook nog eens erg zacht!