Op de radio klinkt ‘s ochtends: 'het is vandaag prachtig weer, het zonnetje schijnt'. Maar als je de gordijnen opent, zie je enkel een grijze, kille lucht, helaas. Toch kan het bij de radiostudio in Hilversum wel zonnig zijn. Dat roept de vraag op: zijn er regio’s waar het weersinformatie minder vaak klopt? In deze blog duiken we in de regionale verschillen in het weer, en hoe dit terugkomt in het weerbericht. Ook blijken er in de Buienradar regionale verschillen te zitten.
Regionale verschillen: waar vinden we het meest afwijkende weer?
Allereerst kunnen we kijken naar de verschillen in Nederland. De radiomakers uit de denkbeeldige anekdote baseren hun waarnemingen waarschijnlijk op wat ze onderweg naar hun werk zien. Daarmee zal de nationale radio, die vooral rond Hilversum zit, onbedoeld beter het weer rondom Hilversum weerspiegelen dan het weer in andere regio's. Op zich ligt Hilversum nog best in de buurt van het middelpunt van Nederland. Afhankelijk van je definitie van het middelpunt ligt dat 10 tot 30 kilometer naar het oosten of zuidoosten. Daarmee zou je rond Hilversum wel in de buurt kunnen komen van het gemiddelde weer van Nederland. Aan de andere kant kunnen de verschillen in Nederland wel groot zijn, zeker met mist, lage bewolking of zomerse stortbuien.
Hieronder zie je de verschillen in het weer tussen het gemiddelde van het gebied tussen Utrecht, Almere en Amsterdam (weerstations Schiphol, Lelystad, De Bilt en Cabauw). Er wordt gekeken naar gemiddelde wind, maximumtemperatuur, gemiddelde temperatuur, zonneschijnduur, neerslagsom en neerslagduur van het afgelopen jaar. Het getal 1 geeft een perfecte overeenkomst aan, het getal 0 geeft grote verschillen aan. Zoals je zou verwachten worden de verschillen steeds groter naarmate je verder van het midden afligt. De regio’s Zuid-Limburg en de Waddeneilanden lijken het meest “unieke” weer te hebben, dat vaak anders is dan de rest van Nederland. Op een zomerse dag kan het 30 graden zijn in Zuid-Limburg, tegenover slechts 20 graden op de Wadden.
Op deze kaart zie je hoe verschillend het weer is t.o.v. het gebied tussen Utrecht, Almere en Amsterdam. 1 = precies gelijk, 0 = erg verschillend.
Waar vinden we het meest gemiddelde weer van Nederland?
Was het een wijze beslissing van Buys Ballot om bij de oprichting van het nieuwe landelijke weerinstituut “het KNMI” in 1854 de Sonnenborgh in Utrecht te kiezen? En is De Bilt bij Utrecht de beste locatie om te bepalen wanneer we een landelijke hittegolf, tropische dag of ijsdag hebben? We zoeken de plek met het meest gemiddelde weer van Nederland.
Het antwoord komt grotendeels overeen met de kaart hierboven. Cabauw (zuidwest van Utrecht) behaalt een score van 0,96. De Bilt (oost van Utrecht) scoort 0,93. Dat wil zeggen dat we het meest gemiddelde weer van Nederland waarschijnlijk vinden in en rond de plaatsen Lopik, IJsselstein en Nieuwegein. Het meest afwijkende weer vinden we weer in Zuid-Limburg. Maar hoe vertalen deze verschillen zich naar wat we lezen in het weerbericht?
Windstreken in het weerbericht
Een weerbericht moet kort en bondig het weer voor heel Nederland samenvatten. Dat kan soms een flinke uitdaging zijn, want verschillen in tijd en afstand zijn soms groot. Ruimte om iedere regio uitvoerig te bespreken is er niet. Daarom wordt er vaak een gemiddeld weerbeeld geschetst, en worden een aantal regio’s genoemd met afwijkend weer. Afwijkende regio’s zoals het noorden en het zuidoosten zouden volgens die theorie vaker genoemd moeten worden. Laten we kijken welke gebieden het vaakst genoemd worden in de weerberichten.
In een periode is geteld hoe vaak bepaalde regio’s werden genoemd. Er werd ook genoteerd of het ging om het weerbeeld, de wind of de temperatuur.
Inderdaad werd het noorden het meest genoemd, gevolgd door het zuidoosten. We kunnen dit uitsplitsen in weerbeeld, wind en temperatuur.
Als het ging over het weerbeeld, werd het zuidoosten het vaakst genoemd. Het zuidoosten is de enige plek van Nederland die zo ver landinwaarts ligt, daardoor is het weer er anders dan in de rest van Nederland. Limburg steekt verder uit dan andere regio's, het Limburgse weer komt soms meer overeen met het Belgische of Duitse weer. Qua wind werden het noordwesten en noorden het vaakst genoemd. Logisch, gezien het daar gemiddeld harder waait. Wat temperatuur betreft werd het zuidoosten het vaakst genoemd. Ook dat kunnen we verklaren doordat het zuidoosten vaak de warmste regio van Nederland is.
Het midden wordt het minste genoemd: dit komt omdat het algemene weerbeeld vaak al goed bij het weer in deze regio aansluit. Ook het noordoosten wordt opvallend weinig genoemd, maar het nabijgelegen noorden wordt juist het vaakst genoemd.
Het uiterste bereik van de Buienradar
Ten slotte kunnen we ook nog even naar de Buienradar kijken. In Nederland heeft het KNMI twee neerslagradars, één in Den Helder en één in Herwijnen (West-Betuwe). Binnen een straal van 120 kilometer rond deze radars kan de radar de meeste neerslag zien. Buiten de cirkel van 120 kilometer verdwijnen door de kromming van de aarde neerslagwolken onder 1500 meter hoogte uit beeld. Dat geldt vooral voor het uiterste westen van Zeeuws-Vlaanderen, de Limburgse heuvels, Twente, Drenthe en Groningen. Voor deze regio’s laat de Nederlandse regenradar vooral zien dat het droog is, terwijl er lichte regen en motregen valt.
Doordat de radarstraal over de bewolking heen schiet, ziet deze de regen niet meer en blijft de radar dus leeg... Dit kan soms ook gebeuren bij buien die heel ver weg zitten van de radar, want door de kromming van de aarde schiet de radarstraal er dan ook overheen. Dit is hierboven extreem uitvergroot ter illustratie.
Gelukkig heeft Buienradar dit opgelost door ook Duitse en Belgische neerslagradars toe te voegen aan de Buienradar. De radars in West-Vlaanderen, Belgisch Limburg, Essen (Ruhrgebied) en op het Duitse Waddeneiland Borkum staan dicht bij de randen van Nederland. Zo zorgt Buienradar ervoor dat de lichte neerslag aan de randen van Nederland beter te zien is.
Lees meer in de blog: Waarom de Buienradar niet altijd klopt
In het kort:
• Rond Utrecht vinden we het meest gemiddelde weer. Het weerstation De Bilt is dus qua locatie een goede plek.
• Zuid-Limburg en de Waddeneilanden hebben het meest afwijkende weer.
• De afwijkende regio’s worden het meest apart benoemd in het weerbericht.
• Buienradar combineert Nederlandse radars met gegevens uit België en Duitsland om “blinde vlekken” langs de grens op te vullen.
