Morgenmiddag gaan mensen in ruim 40 verschillende Nederlandse steden demonstreren. Rond 14:00 zal het ‘klimaatalarm’ ingeslagen worden. Er wordt gevraagd om een eerlijk en daadkrachtig klimaatbeleid. Maar hoe daadkrachtig zou dat beleid precies moeten zijn? Hoe veel tijd hebben we nog voor het redden van het klimaat?
Klimaatverandering
Sinds de industriële revolutie is de mensheid bezig met het verbranden van fossiele brandstoffen om machines aan te drijven. Bij de verbranding van bijvoorbeeld olie, gas of kolen komen broeikasgassen vrij. Hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld CO2 of methaangas. Deze broeikasgassen komen terecht in de atmosfeer, waar ze als een soort deken werken. Hoe meer broeikasgassen uitgestoten worden, hoe dikker die deken wordt. De deken van broeikasgassen houdt de energie van zonlicht in de atmosfeer, hierdoor warmt de aarde op.
De extra CO2 'vangt' als het ware extra warmte doordat zonlicht opnieuw naar de aarde weerkaatst wordt.
Klimaatakkoord
In het klimaatakkoord van Parijs (2015) is afgesproken dat de aarde niet verder dan 2 graden mag opwarmen. Het liefst moet de opwarming beperkt blijven tot 1.5 graden. Bij een opwarming in deze orde van grootte zullen de gevolgen van klimaatverandering enigszins beheersbaar blijven. Wetenschappers kunnen op basis van data van de afgelopen decennia schattingen maken over wanneer deze grens bereikt wordt. In het laatste rapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) wordt gebruik gemaakt van zogenaamde ‘RCP-scenario’s’.
RCP-scenario’s
Er zijn vier verschillende RCP-scenario’s, deze zijn gebaseerd op verschillende typen klimaatbeleid.
- RCP-2.6 neemt aan dat er zo snel mogelijk een zeer ambitieus klimaatbeleid gevoerd wordt. Hierdoor wordt de uitstoot van broeikasgassen snel verminderd en blijven de effecten van de verhoogde broeikasgasconcentraties beperkt tot een ‘stralingsforcering’ van 2.6 watt per vierkante meter. Hiervoor zouden we van 2012 tot 2100 990 gigation CO2 uitstoten.
- RCP-4.5 is een scenario waarbij ook nog best veel maatregelen worden getroffen om klimaatverandering tegen te gaan. Om dit scenario te kunnen bewerkstelligen mogen we op aarde tussen 2012 en 2100 2860 gigaton CO2 uitstoten. De gemiddelde benzineauto die 15.000 kilometer per jaar rijdt stoot jaarlijks 3360 kg CO2 uit. We kunnen dus 100 jaar lang met een slordige 8.5 miljard auto’s rondrijden om zoveel koolstofdioxide uit te stoten. Lijkt haalbaar toch?
- RCP-6.0 gaat ervanuit dat er weinig maatregelen worden getroffen en er 3885 gigaton CO2 wordt uitgestoten tussen 2012 en 2100. Ter vergelijking: tussen 1870 (rond de start van de industriele revolutie) en 2012 werd in totaal zo’n 1600 gigaton CO2 uitgestoten.
- RCP-8.5 is het meest rampzalige scenario voor het klimaat. Als er (bijna) geen maatregelen worden getroffen om de uitstoot van broeikasgassen tegen te gaan zal dit scenario bewaarheid worden. De hoeveelheid CO2 die de mensheid dan tussen 2012 en 2100 de lucht injaagt is 6180 gigaton!
In deze grafiek zijn de verschillende scenario's van het IPCC rapport te zien. Bij elk scenario staat op de bovenste x-as aangegeven hoeveel gigaton CO2 er vanaf 1870 is uitgestoten. Op de y-as is te vinden hoe hoog de temperatuurstijging is ten opzichte van het pre-industriële tijdsperk. Bron: IPCC
Temperatuurstijging per scenario
In de tabel hieronder staat per klimaatscenario beschreven hoe groot de stijging in mondiale temperatuur zal zijn. Deze stijging is ten opzichte van het tijdvak 1986-2005. De gemiddelde temperatuur van die 20 jaar was echter al 0.61 graden warmer dan het klimaat voor de industriële revolutie. Bij de gemiddelde temperatuurstijging die in deze tabel te vinden is moet dus nog 0.6 graden opgeteld worden. 
Onder in deze tabel staat ook nog aangegeven hoeveel zeespiegel stijging we mogen verwachten per scenario. In het scenario met de meeste uitstoot ligt de gemiddelde zeespiegelstijging over 70 jaar al op ruim 60 centimeter. Bron: IPCC.
Wanneer komt die 1.5 graden in zicht?
Op het moment is de gemiddelde temperatuur op aarde al 1.0 graden warmer dan voor het industriële tijdperk. We mogen dus nog maar een halve graad tot een graad opwarmen als we ons aan het Parijsakkoord willen houden. In het plaatje hieronder is te zien welk effect welk klimaatbeleid heeft op de temperatuur. In 2005 zaten we zoals eerder benoemd op zo’n 0.6 graden opwarming, dat wordt hier als 0-waarde weergegeven. Hier mag dus nog 0.9 tot 1.4 graden bovenop komen. Dit kan gehaald worden met streng klimaatbeleid zoals in het RCP-2.6 scenario, waarin er ongeveer een graad bijkomt. Volgen we het RCP-8.5 beleid, dan zitten we al rond 2040 op 2 graden opwarming. 
In het gunstigste scenario blijven we onder de twee graden opwarming. Krijgen we met het slechtste scenario uit het rapport te maken, dan hebben we rond 2040 al een opwarming van 2 graden te pakken. Bron: IPCC.
Op het volgende kaartje is berekend hoe snel de temperatuur op aarde 1.5 graden is opgewarmd ten opzichte van het pre-industriële tijdperk doormiddel van het doortrekken van het huidige beleid dat we voeren. Te zien is dat, als we op dezelfde manier doorgaan als de laatste jaren, we tussen 2030 en 2050 de 1.5 graden gaan overschrijden. Afgaande op beide methodes kunnen we dus concluderen dat we, als we als mensheid ons gedrag niet aanpassen, over 20 jaar al op 2 graden opwarming kunnen rekenen. 
Hier is de globale opwarming vanaf 1960 (ten opzichte van 1850-1900) mooi te zien. Als de lijn doorgetrokken wordt zitten we tussen 2030 en 2050 op 1.5 graad mondiale opwarming. Bron: IPCC.
Wat kunnen we er aan doen?
De uitstoot van broeikasgassen moet omlaag om de temperatuurstijging te temperen. We hebben in het RCP-2.6 scenario gezien dat de situatie beheersbaar kan blijven als we snel drastische maatregelen nemen. Een deel van die maatregelen zal vanuit de overheid moeten komen. Toch kan iedereen als individu ook zijn eigen bijdrage leveren. Dit kan bijvoorbeeld door minder vlees te eten, korter te douchen, de verwarming een halve graad lager instellen, of iets vaker de fiets of het ov te pakken. Als iedereen zijn steentje bijdraagt kan het nog dat het klimaatalarm op tijd is geluid!
