De eikenprocessierups kennen veel mensen wel maar ken je ook de bastaardsatijnrups. Deze komt niet alleen in eiken voor maar ook in duingebieden aan de kust en kan ook vervelende gezondheidsklachten geven.
Het is stralend lenteweer komende dagen en het is momenteel echt genieten buiten. De temperatuur loopt alleen maar verder op. Vrijdag wordt de warmste dag met regionaal zelfs zomerse waarden. Vanwege de meivakantie zijn veel mensen vrij en gaan misschien wel het strand opzoeken of een lekkere duinwandeling maken. De gemeente Noordwijk waarschuwt op dit moment al voor de bastaardsatijnrups. Dat is geen reden om niet het strand op te zoeken maar deze rups kan wel gezondheidsklachten geven als je ermee in aanraking komt.
De bastaardsatijnvlinder met de Latijnse naam Euproctis chrysorrhoea is een witte nachtvlinder, die voorkomt in een groot deel van Europa maar tegenwoordig ook in Nederland voorkomt en dan met name in de kustgebieden, duingebieden en in bomen en struiken zoals de eik, meidoorn en duindoorn. Opvallend aan het lijf van de vlinder is het achtereind waar met name bij de vrouwtjes een grote hoeveelheid oranje-bruine gekleurde haartjes opzitten die irriterend zijn. De levenscyclus van vlinder tot vlinder duurt een jaar.
Van vlinder naar rups
De eieren (200-400stuks) worden door de vlinder afgezet in pakketten die vervolgens bedekt worden met de haren uit het achterlijf. Dit zijn de zogenaamde eipakketten en worden rond augustus afgezet. De jonge rupsen maken vervolgens een nest van spinsel waarin ze de winter doorbrengen, de rupsen doorlopen het eerste en tweede stadium (september-april). Ze brengen veel schade toe omdat ze hele struiken kaalvreten waaronder de duindoorn. Oudere rupsen (derde tot en met vijfde stadium) krijgen de opvallende oranje stippen bovenop en aan de zijkant witte kleuren. Deze rupsen hebben brandharen van 0,2-0,3 mm en zijn nu actief tot en met juni. Uiteindelijk zoeken de rupsen voor de verpopping een schuilplaats in bladeren of op ander materiaal op de grond. Ze maken dan individueel een cocon van spinsel waar ook brandharen inzitten. Uiteindelijk komt dan de vlinder tevoorschijn.
Bastaardsatijnrups met de irriterende brandharen (bron: strandloper.nl)
De brandharen die de rupsen in het derde en vierde stadium krijgen kunnen gezondheidsklachten veroorzaken maar de echte overlast komt voor in vijfde stadium waarbij de rupsen over hun hele lijf borstels met brandharen hebben. In juni verdwijnt de overlast als de rupsen gaan verpoppen maar ook de cocons met poppen kunnen brandharen bevatten maar de kans dat je in dit stadium ermee in aanraking komt is klein.
Gezondheidsklachten en bestrijding rups
De brandharen veroorzaken klachten, zoals huidirritatie, jeuk, rode uitslag, oog- en luchtwegirritatie. In het ergste geval kunnen klachten ontstaan zoals koorts en algehele malaise. Deze klachten zijn vergelijkbaar met klachten die ontstaan door brandharen van de eikenprocessierups. Het verschil met de eikenprocessierups is dat de bastaardsatijnrupsen niet in processie lopen en zich verzamelen in grote nesten. De overlast is meestal beperkter en duurt korter dan bij de eikenprocessierups. De brandharen laten los als je de rups aanraakt maar ze kunnen ook in de lucht voorkomen zodat er klachten kunnen ontstaan zonder dat je zo’n rups hebt aangeraakt. Raak ze dus niet aan en voorkom dat ze contact maken met je kleding of badlaken. Zou toch zonde zijn als zo’n rups je stranddag verpest. Voorkomen is beter dan genezen.
Strand en duingebied van Noordwijk waar al rupsen zijn gespot (foto: Joes)
Als de weersomstandigheden gunstig zijn en er voldoende voedsel aanwezig is, kan de bastaardsatijnvlinder door de jaren heen plaatselijk een grote populatie opbouwen. Om overlast te voorkomen worden spinselnesten met rupsen voordat ze actief worden handmatig verwijderd. Trap rupsen niet dood want hierdoor komen de brandharen vrij en je zal maar met je blote voeten door het duingebied lopen en erop trappen. In Noordwijk is de gemeente al begonnen met het weghalen van nesten door professionele goed ingepakte verwijderaars. Voor de komende dagen wordt stralend weer verwacht, geniet vooral van de duinen en het strand en laat je dag niet verpesten door zo'n kleine kruiper.
