Na weken van flinke aardbevingen in IJsland was het afgelopen vrijdag eindelijk zover: De vulkaan Fagradalsfjall kwam tot uitbarsting. Opvallend genoeg zorgt de uitbarsting nauwelijks voor hinder. Dit in tegenstelling tot de Eyjafjallajökull die in 2010 tot uitbarsting kwam en zelfs een aantal dagen het vliegverkeer in Europa platlegde.
Aardbevingen
Weken lang werden IJslanders uit hun slaap gehouden door de ene na de andere aardbeving. In 3 weken tijd werden zo'n 50.000 kleinere aardbevingen geregistreerd. Het waren onrustige weken waarin meerdere mensen soms de slaap maar moeilijk konden vatten door te trillende aarde. Toch zijn IJslanders wel wat gewend. IJsland ligt namelijk op een breuklijn, de Mid-Atlantische rug. Op deze breuklijn schuiven twee aardplaten uit elkaar: De Euraziatische plaat en de Noord-Amerikaanse plaat. Dit proces veroorzaakt aardbevingen en ook vulkanisme komt voor op het eiland. Een reeks aardbevingen kan soms een signaal zijn voor een mogelijke vulkaanuitbarsting. Zo ook deze keer. Op vrijdag 19 maart 2021 kwam de Fagradalsfjall na honderden jaren slaap tot uitbarsting.
Spectaculaire beelden van lavastromen van de Fagradalsfjall.
Fagradalsfjall
De Fagradalsfjall staat op het schiereiland Reykjanes, zo'n 40 kilometer buiten de hoofdstad Reykjavík. De laatste uitbarsting op Reykjanes vond bijna 800 jaar geleden plaats. Vrijdagavond meldden de eerste mensen dat de lucht rood oplichtte en dat de vulkaanuitbarsting begonnen was. Zelfs het vliegverkeer op het vliegveld van Reykjavik werd enige tijd stilgelegd. Zaterdag bij daglicht bleek het allemaal wel mee te vallen. Het bleef bij wat 'gepruttel' en zelfs dorpen in de buurt hoefden niet geëvacueerd te worden. De beelden die de wereld ingeslingerd werden waren fenomenaal en veel IJslanders konden hun eigen nieuwsgierigheid niet bedwingen en gingen een kijkje nemen aan de voet van de vulkaan. Een bizarre gewaarwording. Zeker omdat al vrij snel aan de gevolgen van de heftige uitbarsting van de IJslandse vulkaan Eyjafjallajökull moesten denken. In april 2010 zorgde deze vulkaan voor gigantische aswolken, die in de wijde omtrek vliegverkeer plat leggen. Daarnaast moesten honderden IJslanders worden geëvacueerd. Waarom blijft dit scenario uit bij de uitbarsting van de Fagradalsfjall en hoe is het mogelijk dat mensen zo dichtbij een gevaarlijke, uitbarstende vulkaan kunnen komen?
De Fagradalsfjall als toeristische attractie. (Bron: ANP)
Verschillende vulkanen
Eyjafjallajökull en de Fagradalsfjall zijn verschillende vulkanen. Het magma wat bij de vulkanen naar boven komt verschilt op basis van stroperigheid. Bij de Eyjafjallajökull is het magma erg stroperig. Hoe stroperiger het magma hoe heftiger de eruptie kan zijn. Hierdoor ontstaat een zogenaamde stratovulkaan. Bij dit type vulkanen loopt de druk in de magmakamer van de vulkaan zo hoog op dat een uitbarsting met veel geweld plaatsvindt. Daarbij lag de Eyjafjallajökull ook nog eens onder een pakket met sneeuw en ijs. De smeltende sneeuw veranderde in hete stoom en zorgde ervoor dat de as-deeltjes tot kilometers hoog in de atmosfeer terecht kwamen en met luchtstromingen over een groot deel van de wereld konden worden verspreid. Hoe anders is dat nu bij de pruttelende Fagradalsfjall. De Fagradalsfjall is een zogenoemde spleetvulkaan. Bij spleetvulkanen is het magma vrij vloeibaar en minder stroperig dan bij bijvoorbeeld de Eyjafjallajökull. Door de aardbevingen die de afgelopen weken plaatsvonden ontstond een scheur van enkele meters in het aardoppervlak, waaronder zich magmastromen bevonden. Het magma stond niet enorm onder druk en baande zich vrij gemakkelijk een weg naar boven. Daarnaast lag de vulkaan ook niet bedekt onder een laag sneeuw en ijs.
Niet ongevaarlijk
Veel mensen waren zo gefascineerd door de vulkaan dat ze de Fagradalsfjall opzochten en tot dichtbij de lavastromen konden komen. Toch schuilt er zelfs aan een bezoek van zo'n relatief rustige vulkaanuitbarsting gevaar. Zo kunnen giftige dampen vrijkomen en kunnen ook nieuwe scheuren in de aardkorst ontstaan die haaks staan op de huidige scheur. Hierdoor kan de bodem dichtbij de vulkaan plotseling op een andere plek openscheuren, misschien wel onder de voeten van een aantal bezoekers.
