De zeeën rond Europa zijn deze zomer uitzonderlijk warm. Onderzoek van World Weather Attribution laat zien dat klimaatverandering daar een belangrijke oorzaak van is. Vooral de Middellandse Zee warmt veel sneller op dan gemiddeld, met grote gevolgen voor het zeeleven en uiteindelijk ook voor het weer op land.
Van Ierland tot de Middellandse Zee zijn deze zomer omvangrijke mariene hittegolven ontstaan. Op sommige plaatsen is het zeewater meer dan 6 graden warmer dan normaal. Vooral de Middellandse Zee springt eruit. Daar liggen de extreme zeewatertemperaturen inmiddels ongeveer 3 graden hoger dan in het verleden. Volgens de onderzoekers is een groot deel van die opwarming het gevolg van menselijke klimaatverandering.
Het warme zeewater is niet alleen een opvallend cijfer op de thermometer. Het verandert ook de omstandigheden waaronder het zeeleven moet zien te overleven. Sommige soorten trekken naar het noorden, op zoek naar koeler water, terwijl andere soorten juist profiteren van de hogere temperaturen. Zo melden Britse vissers opvallend veel octopussen. Dat klinkt niet alleen bijzonder, maar zulke verschuivingen kunnen hele voedselketens veranderen en gevolgen hebben voor de visserij.
De temperatuurafwijking van de zeeën in Europa in juli 2026 tov van het klimaatgemiddelde (1990-2020). Op sommige plaatsen ligt de zeewater temperatuur zelfs 6 graden hoger dan gebruikelijk. (Bron: WWA)
Zeeleven onder druk
Voor soorten die minder makkelijk kunnen verhuizen, zijn de gevolgen groter. Extreme zeewarmte kan leiden tot massale sterfte van bijvoorbeeld sponzen, koralen en zeewieren. Deze soorten vormen als het ware het fundament van veel ecosystemen. Als ze verdwijnen, heeft dat gevolgen voor talloze andere dieren die ervan afhankelijk zijn. Bij verdere opwarming komen steeds meer soorten tegen de grenzen van hun aanpassingsvermogen aan.
Ook voor mensen blijft de invloed niet beperkt tot de zee. Warm zeewater zorgt voor extra verdamping en meer vocht in de lucht. Langs de kust kan dat leiden tot hogere temperaturen en vooral warmere nachten, waardoor hitte moeilijker te verdragen is. Tijdens een hittegolf kan een warme zee de hittestress dus verder versterken.
De verandering in de gemiddelde zeewatertemperatuur per graad wereldwijde opwarming. De watertemperatuur van Europese zeeën stijgt sneller dan de luchttemperatuur.
Die extra hoeveelheid vocht kan later ook weer als zware neerslag uit de atmosfeer vallen. Een extreem warme Middellandse Zee kan daarmee de omstandigheden voor zeer zware regenval versterken. Dat speelde bijvoorbeeld een rol bij de uitzonderlijke neerslag die in 2024 tot grote overstromingen rond Valencia leidde.
Steeds vaker extreem warm zeewater
Dat de huidige situatie geen toevallige uitschieter is, blijkt uit de vergelijking met een klimaat zonder de huidige menselijke opwarming. In dat klimaat zouden mariene hittegolven in grote delen van de Europese zeeën veel minder vaak voorkomen. In de westelijke Middellandse Zee kampt momenteel ongeveer 80 procent van het gebied met een mariene hittegolf. Zonder de opwarming door klimaatverandering zou dat naar schatting ongeveer 40 procent zijn.
En de ontwikkeling gaat voorlopig door. Als de aarde verder opwarmt, zullen vergelijkbare extreme zeewatertemperaturen in de toekomst nog aanzienlijk hoger kunnen uitvallen. Voor sommige soorten komt daarmee een punt dichterbij waarop aanpassen simpelweg niet meer lukt. De extreem warme Europese zeeën zijn daarmee meer dan een bijzonder zomerfeit: ze laten zien hoe klimaatverandering steeds zichtbaarder wordt.
