Zojuist rond 5 uur daalde de temperatuur op meerdere plekken in het land onder -10 graden. Gilze-Rijen is de koudste plek met -10,6 graden. Daarmee is de eerste strenge vorst van de winter van 2026 een feit. Daarvoor moet het kouder dan -10 worden. In het huidige klimaat vriest het gemiddeld op 8 januari voor het eerst streng op één van de KNMI-stations. De laatste keer was op 18 januari 2024. Toen werd het in Ell (Limburg) -10,4 graden. In februari 2021 was het met ruim -16 graden voor het laatst kouder.
De laagste temperaturen worden gemeten in een strook over het midden van het land, van Groningen en Friesland, over Utrecht richting Brabant. In het oosten is het bewolkt, dus minder koud. Ook nabij de kust is het minder koud door de aanwezigheid van relatief warm zeewater. Naast Gilze-Rijen vroor het ook in Cabauw streng met -10,2 graden, in Herwijnen werd het met -10,5 nog wat kouder. Van de onofficiëler weerstations werd het in het Groningse Roodeschool nog kouder met -11,3 graden.
Vorig jaar werd het niet kouder dan -8,8 graden op 18 februari op vliegbasis Twenthe. Strenge vorst kwam in de vorige eeuw bijna jaarlijks voor, meestal meerdere nachten. Door de klimaatverandering komt strenge vorst 5 keer zo weinig voor als halverwege de vorige eeuw en dat komt ook omdat er minder vaak sneeuw ligt. In februari 2021 was het voor het laatst kouder, met lokaal ruim -16 graden.
Voor een ijskoude nacht met strenge vorst moet het helder zijn en een flinke laag sneeuw helpt bij het dalen van de temperatuur. Dit zit zo: het aardoppervlak straalt warmte uit en dit tempert de afkoeling in de nacht een beetje. Wanneer er een laag verse sneeuw ligt werkt dit als een isolerende deken. De bodemwarmte blijft op zijn plek en boven een vers pak sneeuw kan het vervolgens nog veel sneller afkoelen. Als er geen wind staat zakt de temperatuur met gemak beneden -10 graden. In het verleden werd het op deze manier soms kouder dan -15 of zelfs -20 graden.
Komende nachten minder koud
Komende nachten is er meer bewolking en daardoor wordt het niet meer zo koud. Wel neemt de kans op sneeuw woensdag en vrijdag weer toe. Beide dagen zou regionaal weer een flinke laag kunnen vallen!
Steeds later
In de periode 1961 tot en met 1990 viel de eerste regionale strenge vorst gemiddeld al op 26 december. Deze datum is in dertig jaar tijd dus bijna twee weken opgeschoven. Soms komt het zelfs helemaal niet tot strenge vorst. Dit gebeurde deze eeuw in de winters van 2007, 2008, 2014, 2015, 2020, 2022 en 2025. In de vorige eeuw vroor het in de winters van 1989 en 1990 helemaal nergens streng in ons land; dit was toen de enige serie van de hele eeuw. Deze eeuw telt nu dus al twee series zonder strenge vorst in ons land. En dat worden er steeds meer.
De eerste regionale strenge vorst doet zich tegenwoordig vaak in januari voor, maar soms gebeurt het dus ook al in december en in zeldzame gevallen zelfs in november. Sinds het begin van de metingen kwam het elf keer in november tot strenge vorst. Recordvroeg gebeurde dit in 1908, op 10 november werd het in Sittard -10,1 graden. Recordlaat gebeurde dit in 1899: De Bilt noteerde toen op 24 maart nog -11,8 graden en in Winterswijk vroor het 14 graden.
Normaal nog 3 keer
Gemiddeld over de periode 1991 tot en met 2020 telt de winter 3 nachten met strenge vorst in een strook van Oost-Groningen naar Twente. Halverwege de vorige eeuw was het gemiddelde nog 8 nachten met strenge vorst in het binnenland.
Aan de Zeeuwse kust komt het gemiddeld nog maar eens per 10 jaar tot strenge vorst en is het een zeldzaamheid geworden. De Bilt telt tegenwoordig één keer strenge vorst per winter, 50 jaar geleden was dit aantal nog 5. De kans was vroeger dus vijf keer groter dan tegenwoordig.
In de winter van 1963 kwam het recordaantal dagen strenge vorst voor. In Eelde vroor het 37 nachten streng, en in Leeuwarden 32 keer. Ook De Bilt noteerde een record met 24 dagen.
