Met 21,6 graden kwam de maximumtemperatuur in De Bilt niet meer op 25,0 graden of hoger uit. Daarmee is de langste en heetste hittegolf ooit gemeten in de maand juni officieel voorbij. Kijkend naar het hittegolfgetal, eindigt deze hittegolf op de vijfde plek van meest extreme hittegolven sinds het begin van de metingen in 1901. De afgelopen dagen werd de ene na de andere recordwaarde verpulverd, waaronder het absolute junirecord.
Dit markeert de 40e officiële hittegolf in De Bilt sinds 1901. Sinds het jaar 2000 telde De Bilt al 17 officiële hittegolven, tegenover 23 exemplaren in de volledige vorige eeuw. Dit betekent dat hittegolven tegenwoordig maar liefst drie keer zo vaak voorkomen als in de 20e eeuw.
De hittegolf begon dit jaar op 18 juni, wat opmerkelijk vroeg is. Alleen in 1922, 1936, 1947 en 1950 was er nóg eerder in de zomer sprake van een officiële hittegolf. Met een totale lengte van 12 dagen is dit met recht een recordlange hittegolf voor juni; het oude maandrecord stond op 8 hittegolfdagen in zowel 1936 als 1976. In deze 12 dagen werd het vijf keer tropisch warm.
Na een koele start van de maand volgde een recordwarme tweede helft. Vandaag, op 30 juni, blijft de temperatuur onder 25 graden en is de hittegolf afgelopen.
Op vijf na extreemste hittegolf ooit gemeten
Met het zogeheten hittegolfgetal kan exact worden bepaald hoe intens een hittegolf is geweest. Dit getal wordt berekend door van de volledige reeks hittegolfdagen alle maximumtemperaturen boven de 25 graden bij elkaar op te tellen. Een temperatuur van 25,6 °C draagt bijvoorbeeld voor 0,6 punt bij aan het hittegolfgetal, terwijl een tropische dag van 35,0 °C direct 10,0 punten oplevert.
De zojuist beëindigde hittegolf verzamelde in totaal 63,3 punten. Ter vergelijking: de extreme juni-hittegolf van 1947 behaalde destijds 32,4 punten (goed voor een 25e plek op de ranglijst van alle 40 hittegolven). Daarmee was deze recente hittegolf met afstand de meest extreme die ooit in juni is gemeten.
In de historische ranglijst van álle hittegolven staat deze hittegolf nu op de zesde plaats. Op de vijfde plek staat augustus 2003, gevolgd door augustus 1975, die met 18 dagen recordlang duurde. Op de derde plaats staat augustus 2020, op plek twee juli 2006, en de absolute nummer 1 blijft de legendarische hittegolf van 1976, die van 23 juni tot en met 9 juli liep en waarin destijds 96,3 punten werden gescoord.
Hittegolven komen deze eeuw drie keer vaker voor dan in de vorige eeuw.
De hoeveelheid verpulverde warmterecords is bijna te lang om op te noemen. In de periode van 21 tot en met 27 juni werden in De Bilt maar liefst zes officiële datumrecords gebroken, waarvan er vier in de nachtelijke uren vielen. De jaarteller staat voor dit jaar inmiddels op 13 datumrecords en dat zijn allemaal warmterecords.
Unieke serie tropennachten
Bijzonder opmerkelijk was het aantal tropennachten, waarmee meteorologische grenzen op scherp zijn gezet. De Bilt had in de maand juni nog nooit een tropennacht geregistreerd, maar noteerde er nu direct drie op een rij. Een dergelijke aaneengesloten serie van drie tropennachten was überhaupt nog nooit voorgekomen bij het KNMI. Op 25 juni werd bovendien een nieuw maandrecord vastgesteld met een minimumtemperatuur die niet onder de 21,3 graden zakte.
Landelijk werd op 24 juni in Vlissingen een nieuw minimumtemperatuurrecord gemeten van 22,0 graden. Dit record werd op 25, 26 en 27 juni direct verder aangescherpt. Op 27 juni werd het in Maastricht in de nacht niet kouder dan 22,9 graden, wat nu de boeken ingaat als het nieuwe landelijke record. In totaal telde ons land vier nachten op rij met ergens een tropennacht; alleen augustus 2020 kende een langere landelijke serie met 9 tropennachten.
Vier extreem warme dagen op een rij
Van 24 tot en met 27 juni werd er dagelijks ergens in het land ten minste 35,0 graden gemeten, wat meteorologisch gezien geldt als een extreem warme dag. De maand juni telde historisch gezien nooit meer dan één extreem warme dag. Eerder kwam het in augustus 2003 ook al tot een serie van 4 van dit soort dagen op een rij. Het absolute record staat op 5 opeenvolgende dagen in augustus 2020.
De absolute piek van de hittegolf werd bereikt op 26 juni. In De Bilt steeg het kwik naar een zinderende 36,8 graden en in het Midden-Limburgse Ell werd het zelfs 39,4 graden. Hiermee werd het oude nationale junirecord uit 1947 definitief uit de boeken geschreven. In 1947 werd het namelijk op 27 juni in De Bilt 36,1 graden. Venlo was destijds de warmste plek met 37,9 graden. Dat het maandrecord nu met maar liefst 1,5 graad is overschreden, is tekenend voor de klimaatverandering waarmee we te maken hebben. Verder is dit pas het vierde jaar in de geschiedenis waarin de temperatuur ergens in ons land de grens van 39 graden passeerde.
Op alle weerstations in het land, behalve Maastricht, was sprake van een nieuw maandrecord voor juni. Maastricht had met 37,3 graden een evenaring van het oude record uit 1947. In het noordwesten werden de records verpletterd. Zo was het oude junirecord in Den Helder 31,7 graden, terwijl het nu 36,2 graden werd. Een verbetering van 4,5 graden!
Dit jaar staat op een vierde plek in de top heetste dagen sinds het begin van de metingen. Het oude junirecord uit 1947 kukelt door dit jaar uit de top-10. Merk op dat alleen 1944 nog in de top-10 staat uit de vorige eeuw. Het is het vierde jaar waarin 39 graden of meer wordt gemeten.
Tijdens de afgelopen periode noteerden maar liefst 26 van de 34 officiële weerstations een hittegolf. Alleen de meetstations op de Waddeneilanden, in Friesland en in de Kop van Noord-Holland haalden de strenge criteria niet. Dit was te danken aan een verkoelende zeewind die daar van tijd tot tijd opstak.
Noord-Limburg koploper in aantal hittegolven
Weerstation Arcen is vorig jaar vervangen door weerstation Horst in Noord-Limburg. De gecombineerde reeks van beide weerstations telt deze eeuw inmiddels al 33 hittegolven. In het zuidoosten van het land ligt de temperatuur immers vaak een paar graden hoger, waardoor de criteria voor een officiële hittegolf sneller worden bereikt. De huidige regionale hittegolf begon daar dan ook al een paar dagen eerder dan in De Bilt, en is op dit moment nog altijd aan de gang. Met 15 dagen is het nu al een recordlange regionale hittegolf voor juni, het oude record was 14 dagen in 2023.
Met 17 hittegolven in deze eeuw is De Bilt een duidelijke middenmoter in Nederland. Ter vergelijking: op Vlieland en Terschelling kwam het deze eeuw tot dusver tot slechts één enkele hittegolf.
