Deze middag om 16:03 gaat de astronomische winter officieel van start. Maar waarom valt het begin van de winter precies op dit tijdstip? En was de winter niet eigenlijk al drie weken geleden begonnen? In deze blog leggen we het uit!
Meteorologische vs. astronomische winter
We hanteren twee verschillende manieren om seizoenen in te delen: meteorologisch en astronomisch. Al op 1 december ging de meteorologische winter van start. Die datum is eigenlijk bepaald door meteorologen zelf. Alle seizoenen omvatten drie volle kalendermaanden, dat maakt het makkelijker om klimatologische statistieken bij te houden en te vergelijken. Zo start de weerkundige lente op 1 maart, de zomer op 1 juni en de herfst op 1 september.
De astronomische seizoenen worden bepaald door de stand van de zon ten opzichte van de aarde. De aarde draait in een jaar precies één rondje om de zon. Doordat de aardas echter gekanteld staat, ervaren we seizoenen. De astronomische seizoenen beginnen niet altijd op de 21e van de maand, in tegenstelling tot wat je misschien verwacht. Het gebeurt ook weleens op bijvoorbeeld de 20e of de 22e. Dit jaar start de winter dus wel op 21 december. Om 16:03 uur staat de zon precies loodrecht op de Steenbokskeerkring op het zuidelijk halfrond, en dat moment markeert het begin van de astronomische winter. Vanaf dan beweegt de zon weer langzaam richting de evenaar, dus richting het noordelijk halfrond.
De as van de aarde staat een beetje scheef (23,5 graden), waardoor gedurende de baan rond de zon niet altijd ieder deel van de aarde gelijkmatig beschenen wordt.
Kaart met de verschillende keerkringen op aarde. Vanmiddag staat de zon loodrecht boven de Steenbokskeerkring. (Bron: Wikipedia)
Kortste dag van het jaar
De kortste dag van het jaar valt samen met het begin van de astronomische winter. De daglichtperiode bedraagt in het midden van Nederland vandaag slechts zo'n 7 uur en 45 minuten. Er is echter wel een verschil tussen het noorden en het zuiden van het land: in Maastricht staat de zon bijna een halfuur langer boven de horizon dan op Schiermonnikoog.
Ga je nog verder richting het noorden, dan neemt de daglichtperiode nog verder af. In Rovaniemi (in Fins Lapland) komt de zon bijvoorbeeld pas om 11:09 op en gaat om 13:29 alweer onder. Nog iets noordelijker, in een stad als Tromsø, komt de zon gedurende bijna twee maanden zelfs helemaal niet boven de horizon. Dit noemen we de poolnacht. Pas half januari is de zon daar voor het eerst weer te zien!
Dat we vandaag de kortste dag hebben, betekent natuurlijk dat de dagen vanaf morgen weer langer worden. Het gaat echter eerst nog erg traag, met minder dan 1 minuut per dag. Pas in de loop van januari gaan we er echt iets van merken: dan gaat de zon alweer bijna een uur later onder dan nu. De daglengte neemt het snelst toe in maart, bij de overgang naar de astronomische lente, om vervolgens weer minder snel toe te nemen richting het maximum in juni.
Na vandaag gaan de dagen weer lengen, maar eerst gaat dat nog erg langzaam.
Komt er dan ook winterweer?
Het weer doet vandaag niet bepaald denken aan de winter. Op veel plekken komt de temperatuur zelfs nog uit in de dubbele cijfers, en in de zon voelt het dan misschien wel een beetje lenteachtig aan.
Dat gaat echter drastisch veranderen de komende week. Tot en met Eerste Kerstdag gaat de temperatuur elke dag iets naar beneden en tijdens de kerstdagen komt de temperatuur overdag nog maar net boven het vriespunt uit. Omdat er ook nog eens een stevige noordoostenwind waait, ligt de temperatuur 's middags tussen -5 en -7 graden. Dat wordt dus echt wennen na al dat zachte weer! Beide kerstdagen verlopen overigens zonnig en neerslag gaat er niet vallen, dus een witte kerst zit er ook dit jaar (helaas) niet in. Meer details over de weersverwachting voor Kerst en daarna lees je in de blog van gisteren.
