Vandaag start de grote COP30 in Belém, Brazilië en het loopt tot en met 21 november. Het is dé klimaattop waar tienduizenden mensen bij elkaar komen en afspraken maken om klimaatverandering, veroorzaakt door menselijke activiteiten, te beperken. Wat is de verwachting bij de top dit jaar?

De Conference of the Parties, oftewel COP is het grootste wereldwijde evenement van de Verenigde Naties voor discussies en onderhandelingen over klimaatverandering. De bijeenkomst vindt jaarlijks plaats, waarbij het voorzitterschap rouleert tussen de vijf door de VN erkende regio's.

Dit jaar is Brazilië aan de beurt om gastheer te zijn van de 30e Conference of the Parties (COP30). Het vindt plaats in de stad Belém, Pará. Deze locatie biedt de wereld een uniek platform om klimaatoplossingen te bespreken, gezien dat het in het hartje van het Amazonegebied ligt. Als je "Amazone" hoort, denk je misschien gelijk aan de ontbossing ervan. Dat is natuurlijk een van de grote problemen als het komt bij klimaatverandering. Dus ook op deze manier biedt de stad Belém een uniek platform. 

Belém, Pará in Brazilië. (Foto: Burn86 via Wikipedia, CC BY-SA 3.0)

Klimaatakkoord van Parijs

COP30 vindt 10 jaar na het klimaatakkoord van Parijs plaats. Tijdens COP21, die in 2015 plaatsvond in Parijs, resulteerden de onderhandelingen van de klimaattop in de goedkeuring van het Klimaatakkoord van Parijs. In totaal hebben 196 landen dit verdrag ondertekend. In dit akkoord is er overeenstemming bereikt over de acties die genomen moeten worden om klimaatverandering, waaronder bijvoorbeeld mitigatie, aanpassing en financiering tegen te gaan of te verminderen.

Het Klimaatakkoord van Parijs was een belangrijke stap, waarbij de wereld zich ten doel stelde de opwarming van de aarde te beperken tot gemiddeld 2 graden Celsius, en bij voorkeur 1,5 graden, vergeleken met de gemiddelde temperatuur van het pre-industriële tijdperk (de periode 1850-1900). Deze limiet wordt door wetenschappers beschouwd als de drempel die de mensheid in staat stellen de meest verwoestende gevolgen van klimaatverandering te vermijden. 

Vorig jaar was wereldwijd het warmste jaar sinds begin van de metingen. Sterker nog, 2024 is het eerste jaar waarbij de opwarming boven de 1,5 graad lag. Het komt onder meer door het El Niño fenomeen, maar klimaatverandering speelt uiteraard ook een rol. Dat vorig jaar de mondiale temperatuur hoger dan 1,5 graad van de gemiddelde temperatuur van de periode 1850-1900 lag, betekent niet dat de ondergrens van het Klimaatakkoord is overschreden. Afgesproken is dat het daarvoor langere tijd 1,5 graad moet zijn (gemiddeld over een periode van 20 jaar). Maar die grens komt wel steeds dichterbij. 

In dit akkoord is ook het volgende afgesproken:

• Om in de tweede helft van deze eeuw een evenwicht te bereiken (net zero) tussen de broeikasgassen door menselijke activiteiten en de gassen die we actief verwijderen
• Elk land moet zijn eigen emissiereductiedoelstellingen vaststellen, die elke vijf jaar worden herzien om de ambities te verhogen
• Rijkere landen moeten armere landen helpen door financiering te verstrekken, bekend als klimaatfinanciering, om zich aan te passen aan klimaatverandering en over te schakelen op hernieuwbare energie. Dit punt was vorig jaar het hoofdonderwerp bij de COP29. 

Wie zijn er allemaal?!

Delegaties van landen over de hele wereld zijn altijd bij de COP-besprekingen aanwezig en dit jaar is het niet anders. Alleen wordt dit jaar geen hoge functionarissen vanuit de VS gestuurd. Politici en diplomaten worden vergezeld door wetenschappers, campagnevoerders en journalisten. Onze eigen klimaatjournalist, Heleen Ekker en verslaggever Irene de Kruif zijn er dit jaar ook. Andere wereldbekende gezichten bij COP30 dit jaar sluiten in de Prins van Wales, die namens Koning Charles aanwezig is. Hij gaf een toespraak waarin hij landen opriep om samen te werken om de "snel naderende" bedreigingen van klimaatverandering aan te pakken. 

Staatshoofden, regeringsleiders en andere aanwezige bij de COP30. (Foto: Antonio Lacerda via ANP)

Wat wordt er dit jaar allemaal besproken?

Naast de nieuwe plannen van landen om de CO₂-uitstoot te verminderen, komen de volgende onderwerpen ook aan bod dit jaar:

Fossiele brandstoffen
Tijdens COP28 in 2023 kwamen landen voor het eerst overeen om "de transitie van fossiele brandstoffen in energiesystemen te maken". Vorig jaar werd deze formulering niet versterkt. De hoop is dat het dit jaar weer verder wordt besproken.

Klimaatfinanciering
Tijdens COP29 beloofden rijkere landen om ontwikkelingslanden tegen 2035 minstens $300 miljard per jaar te geven om hen te helpen klimaatverandering aan te pakken. Maar dat is veel minder dan armere landen zeggen nodig te hebben. Die overeenkomst omvatte ook de ambitie om dit bedrag te verhogen tot $1,3 biljoen uit publieke en private bronnen. Vooruitlopend op COP30 publiceerde Brazilië een roadmap met een gedetailleerde beschrijving van hoe deze doelstelling bereikt kan worden.

Hernieuwbare energie
Tijdens de COP28 kwamen landen overeen om de wereldwijde capaciteit van hernieuwbare energiebronnen, zoals wind- en zonne-energie, tegen 2030 te verdrievoudigen. Volgens het Internationaal Energieagentschap ligt de wereld niet op schema om die doelstelling te halen. 

Natuur
Tijdens de top van de regeringsleiders (vorige week) lanceerde Brazilië de "Tropical Forests Forever Facility", een fonds dat hoopt $125 miljard op te halen om het verlies van tropische bossen te voorkomen.

En dan de vraag: gaat COP30 enig verschil maken?!

Een grote stap vooruit tijdens de COP30 lijkt dit jaar een uitdaging, vooral vanwege de invloed van de Trump-regering. De Amerikaanse president had onder meer klimaatverandering als "de grootste oplichterij ooit gepleegd op de wereld" uitgeroepen en beloofd ook om de olie- en gaswinning te stimuleren. Verder was het dit jaar moeilijk om consensus te bereiken tijdens andere milieuonderhandelingen.

COP30 is de eerste conferentie die erkent dat het eerdere doel om de opwarming van de aarde met meer dan 1,5 graden te beperken, niet is gehaald. Ondanks de moeilijkheden bij het halen van deze opwarmingslimiet, heeft de toezegging volgens de VN geleid tot "bijna universele klimaatactie". Dit helpt de verwachte opwarming te verlagen, ook al handelt de wereld nog steeds niet in het tempo dat nodig is om de klimaatdoelstellingen van het Parijsakkoord te halen. 

Met een verergerende klimaatverandering, lijken deze uitgebreide, intensieve bijeenkomsten misschien geen oplossing. Maar ondanks tegenwind en terugval, zijn ze essentieel. De wereld heeft sinds 2015 vooruitgang geboekt op het gebied van klimaatverandering, grotendeels dankzij het Klimaatakkoord van Parijs. Wat nu, op de tiende verjaardag van dit akkoord nodig is, is een hernieuwde energie om de koe bij de horens te vatten.