De gletsjers in de Alpen smelten snel, waardoor eeuwen aan klimaatgegevens dreigen te verdwijnen. Daarom hebben wetenschappers diep in het ijskoude hart van Antarctica een wetenschappelijk archief gemaakt om monsters van de hoogste bergtoppen van Europa veilig te stellen.
Eerste Europese ijsmonsters
Afgelopen woensdag, op 14 januari 2026 hebben wetenschappers 's werelds eerste ijskluis of ijsbibliotheek voor ijskernen van berggletsjers uit de Alpen officieel ingehuldigd. Dit gebeurde bij het afgelegen wetenschappelijk onderzoeksstation Concordia op Antarctica. Woensdag werden de eerste twee ijskernen of -monsters uit de Alpen in dit ijskoude archief geplaatst.
Het onderzoekstation Concordia op Antarctica
Diepvrieskou
De ijsmonsters blijven daar goed bewaard, want het is daar echt ijskoud. De gemiddelde temperatuur bedraagt maar liefst -55 graden Celsius! In de zomer is het met -30 tot -50 graden minder koud, maar in de winter kan het kwik zelfs naar -80 graden dalen. Het onderzoekstation Concordia, waar ook de ijskluis zich bevindt is in het oosten van Antarctica gelegen op een hoogte van meer dan 3000 meter boven zeeniveau. De officiële benaming van de ‘ijsbibliotheek’ is: Ice Memory Sanctuary. In tegenstelling tot conventionele archieven is de Ice Memory Sanctuary direct in het Antarctische sneeuwdek uitgehouwen. De grot, die 35 meter lang en 5 meter hoog en breed is, ligt negen meter onder het oppervlak. De constructie van de grot is verder tot stand gekomen zonder beton, staal en behoeft geen mechanische koeling. Dankzij het van nature stabiele klimaat van Antarctica is er geen kunstmatige koeling nodig voor de opslagruimte, wat optimale omstandigheden creëert voor behoud met minimale impact op het milieu.
Antarctica en de locatie van Concordia (bron: Institute Polaire Francais)
Meer dan een ton ijs
Voor het eerst zijn er dus nu fysieke overblijfselen van de verdwijnende gletsjers van Europa permanent opgeslagen in Antarctica. Het gaat hier om (gletsjer)ijsmonsters van de Franse berg de Mont Blanc en van de Zwitserse berg Grand Combin. Na een reis van meer dan vijftig dagen arriveerde het ijs, een lading van maar liefst 1,7 ton op de plaats van bestemming.
Sinds 1975 hebben gletsjers meer dan 9.000 miljard ton ijs verloren. Dat is het equivalent van een ijsblok ter grootte van Duitsland met een dikte van 25 meter. Elk jaar gaat er 273 miljard ton ijs verloren, een hoeveelheid die gelijk staat aan 30 jaar wereldwijd waterverbruik. Het verlies van gletsjerijs verstoort de rivierstromen, de voedselproductie en ecosystemen. Het bedreigt cultureel erfgoed en uiteindelijk de menselijke veiligheid.
Foto: Ice Memory Foundation
IJs voor de toekomst
Het Ice Memory-project, dat overigens al in 2015 van start ging, is een direct antwoord op het versnelde smelten van gletsjers. Naarmate deze natuurlijke gegevens verdwijnen, nemen ze eeuwen aan data mee die opgesloten liggen in samengeperste ijslagen. Met het veilig stellen van de ijsmonsters in de ijskluis op Antarctica wordt een schat aan data bewaard voor de toekomst. De makers van de ijskluis hopen dat de wetenschappers van de toekomst zullen ontdekken wat met de huidige technologie nu nog niet kan. Naar verwachting zullen de komende tien jaar nog tientallen ijskernen uit regio's zoals de Andes, Spitsbergen en Tadzjikistan aan de Antarctische ‘ijskluis’ worden toegevoegd.
