Thijs Smink
Gletsjersmelt bereikt dieptepunt
23 sep 2026, 12:00
De Alpengletsjers zijn aan het eind van hun smeltseizoen aangekomen, tijd om de balans op te maken. Door klimaatverandering smelten de gletsjers steeds sneller en is de jaarlijkse ijsafname groter dan de aangroei. Dit heeft niet alleen gevolgen voor het landschap, maar ook voor de watervoorziening, landbouw en voedselzekerheid in Europa. Hoe groot zijn de gevolgen van het verdwijnen van de gletsjers?
Gletsjers, ijsmassa's zo groot dat ze zelfs een invloed hebben op de zwaartekracht. Met eeuwenoud ijs waarin we ooit zelfs ijsmummie Ötzi vonden. Een onherbergzaam landschap ver van Nederland, dat voor de bergsporter zowel buitenaards als vertrouwd aan kan voelen. Maar, grote veranderingen zijn er al gaande.
Het gebied dat ooit met de intrigerende naam "eeuwige sneeuw" aangeduid werd, gaat nu verdwijnen. Een zomer met Europese hittegolven in mei, juni, juli, augustus en ook uitzonderlijke warmte in september, heeft grote sporen achtergelaten op het ijs dat ooit haast eeuwig was, maar nu snel minder wordt.
Een heel moeilijk jaar voor gletsjers
Hieronder zie je hoe we afgelopen winter al snel een sneeuwtekort hadden. Tussen december en mei zaten we in het oranje, maar toen moest de heetste zomer ooit gemeten in Europa nog beginnen. Afgelopen zomer kwamen we diep in het rood. Momenteel is de (na)zomer nog niet voorbij, het kan volgende week in de Alpenlanden op verschillende plaatsen opnieuw tropisch warm worden (ruim 30 graden). Ook in Nederland kunnen we de laatste dagen van september of op 1 oktober tussen de 25 en 30 graden uitkomen.
Gezonde gletsjers
Een gezonde gletsjer wordt 's winters aangevuld met verse sneeuw. Deze sneeuw smelt in de zomer weer weg, en dan blijft de gletsjer stabiel in omvang en lengte. De smelt en verse sneeuw zijn niet gelijk over een gezonde gletsjer verdeeld. De bovenkant van een gezonde gletsjer kan zelfs na een smeltseizoen nog sneeuw overhebben, waarmee smelt aan de lagere delen van de gletsjer gecompenseerd kan worden. De massabalans van een gletsjer is dan eind september ongeveer nul.
Gletsjers in het rood
Door klimaatverandering smelt er echter al jarenlang meer weg dan er aan verse sneeuw bijkwam. De massabalans is daarmee tegenwoordig ieder jaar negatief: een 'zieke' gletsjer die gestaag kleiner wordt. Het laatste jaar dat de massabalans ongeveer nul was, is 2001. Om dit begrijpelijker te maken, is de "glacier loss day" in het leven geroepen. Op de glacier loss day is ongeveer alle sneeuw van de voorgaande winter gesmolten. Normaal gebeurt dit hooguit aan het eind van het smeltseizoen (eind september). Maar dit jaar viel die dag al op 29 juni!
Dat zouden we kunnen vergelijken met ons lichaam en een voedselvoorraad. Dan zou je op 29 juni al door je voedselvoorraad heen zijn, en moet je nog tot eind september overleven door spieren en vet af te breken.
Bijna opnieuw een recordjaar
Het recordjaar is 2022, in dat jaar was er extreme smelt, zoals we nog nooit gezien hadden. Maar amper 4 jaar later komen we opnieuw heel dicht bij 2022 in de buurt. Alleen al dit jaar verwacht gletsjerexpert Matthias Huss dat 20 tot 30 Zwitserse Gletsjers geheel zullen verdwijnen.In 2022 viel de Glacier loss day amper 3 dagen eerder.
In augustus smolt er op de Rhonegletsjer 2 meter ijs weg, en over het hele smeltseizoen is dat nu al ruim 6 meter. Daar is misschien moeilijk iets bij voor te stellen, maar vóór klimaatverandering waren veranderingen in de gletsjers erg langzaam. Stel je eens voor hoe enorm 6 meter bodemdaling in Nederland zou zijn, in slechts een smeltseizoen van 4 à 5 maanden!
Een ander landschap zonder sneeuw en ijs
Tot zover de cijfers en grafieken. Op de foto's is de verandering nog veel duidelijker. Hieronder zie je dezelfde berg in augustus 1980 (ongeveer eind smeltseizoen destijds) tegenover september 2026 (ongeveer eind smeltseizoen tegenwoordig). Je ziet wat een enorm verschil in de hoeveelheid sneeuw en ijs die er na een zomer nog over is.
Een veranderd landschap. Een vergelijking tegen het eind van het smeltseizoen (vroeger eind augustus, tegenwoordig eind september) voor de Ciarforon. Deze berg ligt tussen Charmonix en Turijn, bij het Aostadal. Bron afbeelding: Melaine Le Roy, Riccardo Bussano, Antonio Bussanno
Een veranderd landschap. Een vergelijking tegen het eind van het smeltseizoen (vroeger eind augustus, tegenwoordig eind september) voor de Punta Basei. Deze berg ligt tussen Charmonix en Turijn, bij het Aostadal. Bron afbeelding: Melaine Le Roy, Riccardo Bussano, Antonio Bussanno
Bekijk hier meer vergelijkingen: gletscherarchiv.de
Het belang van gletsjers voor ons?
Je zou je misschien nog onverschillig kunnen afvragen wat het uitmaakt dat gletsjers in het buitenland smelten. Gletsjers maken een warmer wordend klimaat goed zichtbaar, maar ze zijn ook van groot belang voor de gebieden rond de Alpen. In tegenwoordige zomers smelt eerst de sneeuw, en dit smeltwater voedt de rivieren rond het Alpengebied. Als alle sneeuw gesmolten is, vullen de rivieren zich tegenwoordig nog enigszins met het smeltwater van gletsjers.
Voedsel verbouwen met Alpenwater
Onderzoekers hebben becijferd dat de Alpengletsjers tegen het eind van deze eeuw bijna allemaal verdwenen kunnen zijn. Onze, of de generatie na ons, krijgen waarschijnlijk te maken met een Centraal-Europa zonder gletsjers. Als de sneeuw dan gesmolten is, is er geen gletsjerijs meer dat kan smelten, en vallen rivieren droog. Dan kan effect hebben op gebieden langs de Rijn, Donau, Rhône en Po, waar oogsten eerder kunnen mislukken door watergebrek. Voorbeeld: ongeveer 2,5 miljoen mensen zijn voor hun drinkwater afhankelijk van de Rhône, en miljoenen anderen zijn afhankelijk van de landbouw die ervan afhankelijk is. Laat voedsel en voedselprijzen nu toevallig een actueel thema zijn in het nieuws. Uiteindelijk hebben klimaatmaatregelen ook invloed op de voedselzekerheid in Europa.
