Wereldwijde watervoorraad onder druk: wat betekent dat voor Nederland?

Te veel water, te weinig water: de wereld krijgt steeds meer moeite om zoetwater beschikbaar te houden. Ook Nederland staat voor een nieuwe wateropgave.

Water is op aarde genoeg, maar schoon en beschikbaar zoetwater is lang niet overal vanzelfsprekend. Volgens de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO) neemt de druk op onze zoetwatervoorraad toe. Klimaatverandering zorgt daarbij voor grotere extremen. Sommige gebieden krijgen vaker te maken met droogte, terwijl andere juist worden getroffen door extreme neerslag.

De waterkringloop raakt daardoor steeds verder uit balans. Door hogere temperaturen verdampt meer water en kunnen droge perioden langer duren. Tegelijkertijd kan regen in korte tijd met grote hoeveelheden vallen. Dat water stroomt dan vaak snel weg, terwijl het juist tijdens een volgende droge periode hard nodig is.

Gletsjers verliezen hun bufferfunctie

Ook gletsjers spelen hierin een belangrijke rol. Ze slaan water op in de vorm van sneeuw en ijs en geven dat in warmere maanden geleidelijk af aan rivieren. Wereldwijd trekken veel gletsjers zich terug. Ook dichter bij huis speelt dat een rol: de Rijn wordt onder meer gevoed door smeltwater uit de Alpen. Dat water komt uiteindelijk ook in Nederland terecht. Als gletsjers kleiner worden, neemt hun bijdrage aan de rivierafvoer op termijn af.

Nederland heeft daarnaast een flinke uitdaging: we hebben soms juist te veel water en soms te weinig. Dat is nu opnieuw zichtbaar. De Rijn en Maas voeren na een korte opleving in augustus weer steeds minder water af en bij de Rijn dreigt begin oktober zelfs een nieuw laagterecord. Tijdens extreme regen willen we water zo snel mogelijk afvoeren, terwijl we tijdens droge perioden juist behoefte hebben aan water voor natuur, landbouw, scheepvaart en drinkwater. Door klimaatverandering wordt die tegenstelling groter. De vraag is daarom steeds meer hoe we water uit natte tijden kunnen vasthouden voor droge periodes.

Het aantal gigaton gletsjerijs dat afgelopen jaren verloren is gegaan. (Bron: WMO)

IJsselmeer als nationale regenton

Het IJsselmeer krijgt daarbij een steeds belangrijkere rol. Het is een van de grootste zoetwaterreservoirs van Nederland en voorziet een groot deel van het land van water. In droge zomers neemt de wateraanvoer via rivieren af, terwijl de vraag juist kan toenemen. Daarom wordt gekeken hoe het waterpeil flexibeler kan worden ingezet, bijvoorbeeld door tijdelijk meer water vast te houden en het peil van het IJsselmeer te verhogen.

Maar het peil kan niet onbeperkt omhoog. Een hoger IJsselmeerpeil heeft gevolgen voor onder meer scheepvaart, havens, natuur en buitendijkse bebouwing. Ook de waterveiligheid van omliggende gebieden speelt mee. Tegelijkertijd maakt een stijgende zeespiegel het moeilijker om overtollig water via de Afsluitdijk naar de Waddenzee af te voeren.

Nederland moet daarom steeds meer zoeken naar een balans. Regenwater moet waar mogelijk worden vastgehouden, zodat het in de bodem kan zakken en grondwatervoorraden aanvult. Natuurgebieden, landbouwgebieden en ook steden kunnen zo worden ingericht dat water minder snel wordt afgevoerd. Bij extreme regen blijft snelle afvoer soms noodzakelijk, maar water dat we vandaag kunnen bewaren, kan in een droge zomer van grote waarde zijn.

Asfalt en beton laat regenwater snel wegstromen. Meer groen in de stad kan ervoor zorgen dat regenwater beter door de grond wordt vastgehouden. (Bron: Amsterdam, Arjan Eikelboom)

Wat de WMO wereldwijd ziet, komt daarmee ook in Nederland tot uiting. Water wordt niet per se schaarser, maar het wordt steeds moeilijker om het op het juiste moment op de juiste plek beschikbaar te hebben. Van oudsher vocht Nederland tegen het vele water, inmiddels moeten we ook steeds beter leren omgaan met watertekorten.