Historisch dieptepunt Rijn

Zo'n anderhalve maand geleden bereikten de rivierstanden een recordlaagte. Nu is een nieuw recordlaagte bereikt, en niet alleen qua waterstanden. 

De Rijn droogt in rap tempo uit. Afgelopen seizoen zijn er al meerdere recordlaagtes bereikt. Nu is dat opnieuw het geval: het vorige record van augustus heeft gesneuveld. 

Afgelopen zondag heeft de Rijn bij Lobith rond het middaguur zijn laagste waterpeil ooit bereikt. Rijkswaterstaat mat een stand van 6,10 meter NAP, wat 2 centimeter lager is dan het vorige record van afgelopen augustus. Sinds de start van de officiële metingen in 1866 heeft de rivier er nog nooit zo droog bij gestaan.

Alle hoogtes in Nederland worden bepaald volgens het Normaal Amsterdams Peil, oftewel NAP. Een NAP-hoogte van 0 meter is ongeveer gelijk aan het gemiddelde zeeniveau van de Noordzee.

Voor deze waarden wordt een daggemiddelde aangehouden. De waterstand en afvoer fluctueren gedurende de dag. Dit komt onder andere door de wind en bijvoorbeeld ook door het openen en sluiten van sluizen bovenstrooms. Een record telt alleen pas officieel als het daggemiddelde over een volledige 24 uur onder een bepaalde waarde dipt. 

Niet alleen de NAP-hoogte

De waterstand van een rivier is een belangrijke manier om de hoogte ervan te bepalen. Maar er wordt ook gekeken naar de waterafvoer, dus hoe snel het water beweegt. Er wordt dan in kubieke meter per seconde gemeten. En ook op dit gebied is een nieuw record gehaald.

Vanochtend zakte de afvoer bij Lobith naar ongeveer 590 m³/s. Vanuit Zwitserland komt ongeveer twee-derde van al het Rijnwater, maar ook daar blijft de toevoer stagneren. Bij Bazel wordt nu zo'n 340 m³/s geregistreerd. Dit is lager dan het eerdere jaarrecord en betekent vermoedelijk de laagste septemberafvoer in ruim 130 jaar.

De Rijnafvoer bij Lobith heeft hiermee het laagterecord uit 1947 verbroken. Destijds bedroeg het daggemiddelde 620 m³/s. Dat record werd pas op 4 november gemeten. De huidige vroege daling is uitzonderlijk. De droogtejaren 2018 en 2022 waren minder extreem. Normaal stroomt er nu 2000 m³/s door de rivier.

Bijzonder droge periode

Het was een uitzonderlijk droge en warme zomer. Langdurig droog weer is van alle tijden, maar afgelopen periode (en dan driekwart jaar!) valt behoorlijk op: sinds vorig jaar november zijn alle maanden, behalve februari, te droog verlopen in het stroomgebied van de Rijn. Ook de (meteorologische) herfst verliep tot nu toe vrij droog. Alleen in Nederland is er in de maanden juni, augustus en het eerste deel van september wat meer neerslag gevallen.

Normaal gesproken slaat het weer na een paar weken of maanden om naar een (zuid)westelijke stroming, waardoor regen vanaf de oceaan ons land en omliggende gebieden kan bereiken. Dit jaar is dat anders: opeenvolgende hogedrukgebieden blokkeerden de ene na de andere storing, waardoor regengebieden het Europese continent niet konden bereiken.

Hogedrukgebieden blijven regeren

De afgelopen week verliep vrijwel droog. Een krachtig hogedrukgebied is van west naar oost over het continent getrokken en ligt nu stationair boven Oost-Europa. Met een uitloper richting Zuidwest-Europa blokkeert dit systeem de aanvoer van neerslag.

Tegelijkertijd ontwikkelt zich de komende dagen een groot lagedrukgebied boven de Britse Eilanden. Samen met het oostelijke hogedrukgebied veroorzaakt dit een zuidelijke stroming, die voor de tijd van het jaar zeer warme lucht naar West- en Centraal-Europa voert.

Dit lagedrukgebied brengt ook een storing met regen met zich mee die op woensdagmiddag en donderdag Nederland, België en het aangrenzende deel van Duitsland bereikt. 

De grote rivieren profiteren hier echter nauwelijks van. Zodra het front verder oostwaarts richting de stroomgebieden trekt, droogt het gaandeweg op. Daarna wint een hogedrukgebied terrein en blijft het weer vrijwel droog. Dat betekent dat de waterstand en de afvoer van de Rijn óf rond hetzelfde niveau blijft óf dat het zelfs nog verder kan dalen. 

Meerdere gevolgen

Bij een te lage rivierstand komt de scheepsvaart in gevaar. Soms is het niveau van het water zo laag dat er geen schepen meer kunnen varen. Dat heeft veel gevolgen voor de economie. Ook de toerisme kan eronder leiden. 

In Nederland zijn er al maatregelen getroffen voor de lage rivierstanden. Op de IJssel mag nog maar in één richting worden gevaren. Van Zutphen naar Arnhem mogen de schepen door, maar wil je de andere kant op, mag dat voorlopig niet. Voor sommige schepen betekent dat maar liefst zo'n 300 km omvaar-route.