Nepal-ramp: klimaatverandering de oorzaak?!

In een opwarmend klimaat komen vaker extreem weer voor. Ook bij andere natuurrampen zit er vaak een klimaatveranderingslink. Enkele weken geleden was er een rampzalige rots- en ijslawine in de Himalaya. Of klimaatverandering ook daarbij een rol had, is door een groep wetenschappers onderzocht. 

Een catastrofale rots- en ijslawine, die op 26 augustus 2026 in de Himalaya, langs de grens tussen Nepal en China overging in een puinstroom, heeft op grote schaal verwoesting aangericht in Nepal en de aangrenzende regio's. Ten tijde van het schrijven zijn in Nepal ongeveer 1.400 doden bevestigd; slechts een klein deel van de slachtoffers is geïdentificeerd en aan hun families overgedragen. Meer dan 5.000 mensen worden nog vermist, ongeveer 13.700 mensen zijn gered en meer dan 8.600 mensen hebben medische behandeling ondergaan.

Mechanisme achter de ramp

Uit eerste berichten bleek dat het voorval mogelijk door een aardbeving is veroorzaakt, maar later werd het duidelijk dat het geen aardbeving was.

De ramp begon op 5.150 meter hoogte op de berg Langtang Lirung met het instorten van twee vierkante kilometer rotswand en gletsjerijs. De impact van deze val (1.400 meter omlaag) liet een seismisch signaal achter dat gelijkstaat aan een aardbeving van magnitude 5,5.

Door wrijvingswarmte smolt een gigantische hoeveelheid ijs. Dit veroorzaakte een muur van water, sediment en rotsen, die met een gemiddelde snelheid van 188 km/u door de riviervalleien van de Himalaya raasde. Binnen 7 minuten bereikte deze rampzalige muur de Rasuwagadhi-grens zo’n 22 km stroomafwaarts. Daarna ging de vloedgolf verder en in minder dan 7 uur legde het een afstand van 200 km af. 

De rol van klimaatverandering

In een opwarmend klimaat komt bij dergelijke natuurrampen al heel snel de vraag: speelde klimaatverandering een rol? Dus ook in dit geval! De World Weather Attribution heeft een groep van wetenschappers gevraagd om dit vraagstuk te onderzoeken. De groep van internationale wetenschappers concludeerde dat klimaatverandering een destabiliserende factor is, die inspeelde op een reeds kwetsbare geologische structuur. De belangrijkste onderliggende oorzaken van dit voorval zijn:

Permafrost-degradatie
Stijgende temperaturen laten diep ijs in rotsfracturen smelten, waardoor de interne samenhang van bergwanden verdwijnt. Doordat de temperatuur van het gesteente stijgt, smelt het ijs erin. Het verlies van zo'n ijsbinding verzwakt de breuk, terwijl het smeltwater ook de waterdruk kan verhogen. Dit destabiliseert een rotsfractuur, waardoor instorting makkelijker kan voorkomen. 

Verdunning en terugtrekking van gletsjers
Sinds 2010 is het smelten van de Langtang-Lirung gletsjer versneld naar 1 tot 2,3% per jaar. Het verdwijnen van dit ijs neemt de mechanische tegendruk op de rotswanden weg, en wijzig de spanningen in aangrenzende rotswanden, waardoor bestaande breuken mogelijk verzwakken en de instabiliteit van de helling toeneemt.

Neerslagpatroon-wijzigingen
De grens waar sneeuw overgaat in regen (dus de hoogte waar de temperatuur nul graden is, oftewel nulgradengrens) stijgt met 100 meter per decennium. Regen dringt direct door in rotsbreuken en verhoogt de waterdruk, met een verhoogde kans op instortingen tot gevolg. Het gebied kende bovendien een extreem warm en nat jaar voorafgaand aan de ramp.

Hoewel niet direct bewezen is dat deze specifieke rots- en ijslawine zónder klimaatverandering onmogelijk was, verhogen de snel stijgende temperaturen in de Himalaya de kans op dit soort complexe ketenrampen aanzienlijk. Daarnaast heeft mogelijk ook de zware Gorkha-aardbeving uit 2015 de rotsmassa al langdurig verzwakt.