Dit seizoen zijn er al meer dan 90 doden door lawines wereldwijd. Komen (dodelijke) lawines vaker voor in een opwarmend klimaat?!
Het is niet ongewoon dat lawines in deze tijd van het jaar in het nieuws komen op het noordelijk halfrond. Het is immers het wintersportseizoen en de tijd dat er veel sneeuw valt in deze regio's. De situatie is echter niet altijd hetzelfde. Soms is de gevaar voor lawine groter dan andere keren.
Hoe ontstaan lawines?
Een lawine ontstaat als een grote sneeuwmassa van de helling van een berg met daverend geweld naar beneden stort. Vaak ontstaat zo’n lawine als de hechting tussen de verschillende sneeuwlagen zwak is of als er een slechte binding is met de bodem waarop de sneeuw ligt. De sneeuwlaag kan spontaan gaan glijden of door een trigger zoals een skiër, een dier of vallend puin.
Het weer telt mee
Verder spelen de weersomstandigheden een grote rol bij het niet hechten van sneeuwlagen, zoals de wind, de temperatuur en de hoeveelheid nieuwe sneeuw die valt. Deze nieuwe sneeuw hecht soms niet goed op de laag eronder, de druk wordt te groot en vervolgens schuift de hele “sneeuwplaat” naar beneden. Zo’n lawine wordt ook wel een plaatlawine genoemd.
Lawines worden ook gecontroleerd opgewekt door dynamiet uit een helikopter te gooien in de sneeuw op de berghelling. Door deze kleinere lawines te veroorzaken, wordt de instabiliteit van een sneeuwdek weggenomen, waardoor de kans op grotere lawines kleiner wordt. Dit soort preventieve maatregelen worden vaak genomen in gebieden waar lawines een aanzienlijk gevaar vormen voor mensen, zoals in skigebieden, bergdorpen, wegen en spoorwegen.
Foto: Hans ter Braak (Mittelberg 16 januari 2021)
Een iets meer passieve maatregel om lawine te voorkomen, is het gebruik van sneeuwschermen.
Sneeuwschermen tijdens de zomer in Zwitserland (Foto: Andre Schild, CC BY-SA 3.0)
Levensgevaarlijk
Lawines zijn levensgevaarlijk omdat ze vaak met hoge snelheid van de helling denderen zodat er nauwelijks tijd is om nog te vluchten. Kom je onder de sneeuw terecht dan kan dit leiden tot verwonding, bevriezing of verstikking door zuurstofgebrek. Lawines worden niet voor niets “witte gevaren” genoemd.
De afgelopen weken zijn er meerdere lawine incidenten geweest. Afgelopen dinsdag kwamen er acht skiërs om het leven in een lawine in Californië. Gisteren kwam er een Nederlander om het leven in Oostenrijk door een lawine, en er was ook nog dat incident in Zwitserland met de trein die door een lawine werd overvallen.
Verschillende weersomstandigheden
De oorzaak van de lawines is niet altijd hetzelfde. Het incident in Californië van afgelopen dinsdag kwam bijvoorbeeld ná een periode van sneeuwdroogte. Daarbij was de recente sneeuwval daar niet uitzonderlijk. Maar droogte gevolgd door intense sneeuwval kan problemen veroorzaken zoals hierboven genoemd: de nieuwe sneeuw hecht zich niet aan de oude sneeuwlaag eronder, en kan dus makkelijk weer loskomen.
Europa heeft weer meerdere stormen gehad: in één week trok er twee zware stormen over met een grote hoeveelheid sneeuw. Dit in combinatie met veel wind leidde tot een verhoogd lawinegevaar in een ongewoon groot deel van de Alpen. Een skigebied in de Alpen suggereerde dat de huidige omstandigheden daar wel eens de ergste van deze eeuw zouden kunnen zijn!
De recente sneeuwval heeft ook geleid tot evacuaties van verschillende dorpjes in Zwitserland en Noord-Italië.
Ingesneeuwde auto's in Frankrijk (Foto: Nadia Althof)
Is klimaatverandering de oorzaak?
Dat er nu zo veel dodelijke lawines voorkomen, is ongewoon. Klimaatverandering lijkt misschien een voor de hand liggende boosdoener voor het instabiele weer, met tot gevolg de dodelijke lawines.
Uit onderzoek blijkt dat klimaatverandering leidt tot scherpere, intensere neerslag, gevolgd door lange perioden zonder neerslag. Dit zou dus wél het geval kunnen zijn in Europa. Maar omdat het lawinegevaar door meerdere factoren wordt beïnvloed en neerslag slechts één van die factoren is, is het moeilijk om in te schatten welke bijdragen klimaatverandering hierin heeft.
Hoewel de opwarming van de aarde de weerpatronen beïnvloedt, kan de temperatuur zelf ook een directe impact hebben op lawines. Zo zijn bijvoorbeeld lawines in natte sneeuw, die vaker zal voorkomen naarmate de temperatuur stijgt, gevaarlijk, moeilijk te voorspellen en relatief slecht begrepen in vergelijking met lawines in (droge) sneeuw. Lawines in natte sneeuw worden veroorzaakt door een verzwakking van het sneeuwdek, vaak als gevolg van regen, veel zonneschijn of hoge temperaturen. De frequentie ervan zal naar verwachting toenemen met de veranderende temperaturen.
Grofweg lijken er vier destabiliserende factoren te zijn die de dynamiek van lawines veranderen:
- de afwisseling tussen droogte en hevige neerslag
- de neerslag zelf
- nattere sneeuw
- smeltende sneeuw
Ga jij binnenkort op wintersport?! Vergeet dan niet het lawinegevaar in de gaten te houden en check het weer in jouw skigebied!
Foto: Floris Lafeber
